جلسه ۴۰۰

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد اشکالی که بر مرحوم آخوند شده و بسیاری از مقرّرین و محشّین از جمله مرحوم نائینی اشکال کردند این است که تفاوتی که مرحوم آخوند بین فقدان بعضی از افراد علم اجمالی گذاشتند و بین اضطرار به بعضی از اطراف شبهۀ اجمالی این فرق فی غیر محلّ است و عرض شد که حق با مرحوم آخوند است به‌جهت اینکه در جعل و در عالم تشریع حکم، وجود خارجی موضوع به‌نحو مستمر و به‌نحو دوام لحاظ نمی‌شود ولی در مقام اضطرار و در مقام جعل حکم، عدم اضطرار از شرایط تنجیز یا شرایط فعلیت حکم است بنابراین فرق مرحوم آخوند فی محلٍّٰ است و دلیل بر این مسئله این است که در باب اجتناب از اطراف شبهۀ اجمالی در وقت تناول بعضی از اطراف قطعاً مورد دیگر تناول نمی‌شود چون اگر همۀ اطراف دفعة واحده تناول بشود بنابراین دیگر شبهه، شبهۀ اجمالی نیست بلکه این علم تفصیلی است و إنائین مشتبهین است؛ اگر شما هردو إناء را باهم دفعة واحده تناول کنید این دیگر اطراف علم اجمالی نیست بلکه این اصلاً خودش علم تفصیلی است و از محل بحث خارج است، حرمت تناول اطراف درصورت تدریجی الحصول بودن است یعنی وقتی که شما یکی از اطراف را تناول می‌کنید صحبت در این است آیا به‌مجرد تناول یکی از اطراف حرمت حاصل می‌شود یا بعد از تناول طرف دیگر؟! تمام افرادی که قائل به حرمت تناول علم اجمالی هستند حرمت را از باب مقدمه می‌دانند نه از باب ذی‌المقدمه!

از باب مقدمۀ علمیه بودن حرمت تناول در اطراف اجمالی

اصلاً به‌طورکلی حرمت تناول در اطراف اجمالی از باب مقدمۀ علمیه است و مقدمۀ علمیه در اینجا به تناول أحد الطرفین حاصل می‌شود و در وقت تناول یکی از طرفین، آن مورد دیگر ـ سواء اینکه آن منتفی باشد یا منتفی نباشد ـ چه دخلی به تناول شخص فاعل دارد؟! وقتی که من دارم یکی از آن طرفین علم اجمالی را تناول می‌کنم خب طرف دیگر چه منتفی باشد یا نباشد به من ربطی ندارد، این برای خودش است؛ من یکی از طرفین را تناول می‌کنم و بعد می‌روم پس باید بگوییم که در اینجا اشکال ندارد.