جلسه ۴۰۰

بنابراین در مانحن‌فیه این بحث پیش می‌آید که وقتی ما از اول علم اجمالی به حرمت داشتیم، الآن مانع از تنجّز علم اجمالی چیست؟! مانعی وجود ندارد. اضطرار عین انتفاء طرفین است؛ ما نسبت به این اضطرار پیدا کردیم بسیار خوب انگار اصلاً روی زمین ریختیم، بالاتر از اینکه نیست! وقتی اضطرار به یکی پیدا کردیم آیا آن علم اجمالی اول ما ازبین رفت یا نرفت؟! به حال خودش باقی است. اضطرار به أحد طرفین پیدا کردیم خب آن از باب اضطرار از تحت شبهه خارج شد. خب حکم نسبت به طرف دیگر باقی می‌ماند.

پس اشکال در این نیست که اگر بر علم اجمالی این جنبۀ اضطرار عارض شد مانع از تحقق علم است و مانع از تحقق حرمت است، در آنجا ما بحث نداریم. بله! اگر در عالم خارج، مورد موردی بود که خود حکم به اضطرار به معیّن بِما هو حرامٌ تعلق گرفت خب اصلاً علم اجمالی از تحت بحث خارج می‌شود ولی در مانحن‌فیه اضطرار به آن عنوان تعلق نگرفته است بلکه به مصداق تعلق گرفته است، نه مصداق أنّه حرامٌ بلکه مصداق أنّه مائعٌ، به مایع تعلق گرفته است حالا اگر فرض کنید که علم داشتید یا برای شما ظن پیدا شد، ـ حتی ظن هم در اینجا منجّز است ـ بیّنه برای شما در اینجا شهادت داد، بعداً در اِختبار مختَبَر برایتان علم حاصل شد این خمر است و اضطرار هم پیدا کردید آیا این موجب می‌شود شما خمر را بخورید؟! نه، کی شارع گفته خمر را بخورید؟! آن مایع دیگر را بخور! اضطرار فقط گفته که شما مایعی بخورید تا نمیرید، حالا باید حتماً خمر بخورید؟! نه، آب بخورید!

تلمیذ: ... موضوع علم اجمالی که إنائین مشتبهین است....

استاد: می‌خواهم بگویم که اضطرار چقدر قدرت دارد؟ زور اضطرار در مانحن‌فیه چقدر است؟ آیا اضطرار در یک هم‌چنین موردی حتی شامل آنجایی می‌شود که علم به حرمت هم دارید؟! نه، یک وقت اضطرار به خود عنوان تعلق می‌گیرد؛ طبیب می‌گوید: آقا باید خمر بخورید، در اینجا حکم تعلق پیدا نمی‌کند ولی یک وقت اضطرار به مایع است یعنی برای اینکه نمیرید باید یک مایع بخورید مثلاً آب بدن شما الآن کم شده است و تا شما را می‌خواهند به بیمارستان برسانند ممکن است تلف بشوید لذا مایع باید جایگزین آن مایع قبلی بشود حالا چه خمر پیدا شد ـ إن‌شاءالله! که حلالاً طیّبا می‌شود! ـ یا غیر خمر پیدا شد، حالا شما می‌گویید که من خمر را می‌خواهم بخورم چون مضطر هستم! نه‌خیر بیخود می‌خواهید بخورید! الآن این مایع دیگر هست بنابراین در اینجا این قضیه فرق می‌کند.