جلسه ۴۰۲

شکی نیست در اینکه هیچ مسئله‌ای غیر از اضطرار موجب مانعیت تنجّز و فعلیت علم اجمالی در اینجا نبوده است. وقتی که اضطرار در اینجا موجب مانعیت است دیگر دراین‌صورت وقتی اضطرار عارض بر علم اجمالی می‌شود چگونه ممکن است که علم اجمالی را در تنجّز خودش باقی بگذارد؟! اگر اضطرار مانع برای تنجّز علم اجمالی است پس تا مادامی که اضطرار موجود است علم اجمالی هم منجّز و فعلی نخواهد بود. بله، علم اجمالی لو خُلّیَ و طَبعَه موجب فعلیت و موجب تنجّز خود حکم در اطراف خواهد بود و در این بحثی نیست ولی به‌مجرد اینکه اضطرار عارض می‌شود تعبداً علم اجمالی از تنجّز ساقط می‌شود ولو لحظةً واحدة؛ در همان لحظۀ واحده علم اجمالی تنجّز ندارد همان‌طور که در مورد علم تفصیلی وقتی که اضطرار عارض بشود تا مادامی که اضطرار موجود است علم تفصیلی منجِّز نخواهد بود مثلاً این مایع به خصوص که خمر است حرمت خمر بر این مایع متعلَّق است تا مادامی که اضطرار عارض نشود به‌محض اینکه اضطرار عارض شد حرمت ازبین می‌رود به‌محض اینکه اضطرار ازبین رفت دوباره حرمت عارض می‌شود به‌محض اینکه اضطرار آمد دوباره حرمت ازبین می‌رود به‌محض اینکه آن اضطرار عارض شد دوباره حرمت خواهد آمد. وقتی یک شخص مشرف بر هلاکت است این مایع که خمر است در دست او تبدیل به حلّ می‌شود ولکن به مقدار جرعةً واحده، نه بیشتر! حالا که مضطر شده‌ایم و مبتلا پس تمام پارچ را سر بکشیم! نه‌خیر، این‌طور نیست بلکه به مقدار رفع عطش که موجب هلاکت است به این مقدار محلَّل می‌شود و به‌محض اینکه اضطرار رفع شد دوباره حکم حرمت می‌آید، نیم‌ساعت دیگر می‌گذرد دوباره اضطرار عارض می‌شود باز به مقدار جرعةً واحده حلال می‌شود نه به مقدار همه! به مقدار همه حلال نمی‌شود! البته ما در همه چیز می‌توانیم این را تسرّی بدهیم! ذهن جوّال رفقا می‌تواند مثال‌های عدیده‌ای را پیدا کند!