جلسه ۴۰۲

وقتی اضطرار عارض می‌شود در آن موقع اصلاً علم اجمالی منجّز نیست تااینکه انسان بخواهد از مورد دیگر اجتناب کند چون اصلاً علم اجمالی وجود ندارد، بنا بر مبنای خودتان ما المانع مِن الفعلیة أو التنجّز العلم الإجمالی فی الاضطرار؟! ما به مبنای خودمان کار نداریم، اضطرار موجب عدم تنجز علم اجمالی می‌شود و منجّز برای حکم إمّا علمٌ تَفصیلیٌ أو علمٌ إجمالیٌ، مفروض این است که علم تفصیلی در اینجا منتفی است پس علم اجمالی در اینجا هست، علم اجمالی هم که منتفی شد پس چه مانعی از اقتحام به‌ طرف دیگر هست؟! هیچ مانعی ما در اینجا نداریم.

اگر شما بگویید که رفع اضطرار بعدی به‌عنوان شرط متأخّر برای الآن [است]، می‌گوییم که شرط متأخّر چه ارتباطی به الآن دارد؟! ربطی به الآن ندارد. من‌باب‌مثال من بدانم الآن که این مایع برای من هست و علم قطعی دارم بر اینکه یک ساعت دیگر مضطر به شرب این خواهم شد خب از الآن حلال می‌شود؟ الآن حرام است هر وقت اضطرار آمد آن‌هم می‌آید چون اضطرار بعد از یک ساعت عارض می‌شود آیا موجب حلیت خمر مِن أول الأمر می‌شود؟! یااینکه الآن که اضطرار برای من آمده است چون من می‌دانم بعد از خمسة دقائق رفع اضطرار می‌شود آیا این رفع اضطرار موجب حرمت فعلی می‌شود؟! نه، هرکدام اینها در جای خودش است. الآن فی زماننا هذا اضطرار موجب خروج أحد الطرفین از تحت علم اجمالی است و علم اجمالی در اینجا منتفی شده است. وقتی علم اجمالی منتفی شد، شبهه نسبت به‌ طرف دیگر شبهۀ بدوی می‌شود تا وقتی اضطرار است شبهۀ بدوی است. اضطرار برطرف شد برمی‌گردد به اطراف علم اجمالی. پس این شرط متأخر در اینجا چه معنای دارد؟!

این مسئله با مبنای خود اینها سازگار نیست. شرط متأخّر در آنجایی است که هردو مورد را دربر بگیرد یعنی شرط متأخّر به‌عنوان مستقبل قریب ...، مثلاً یوم الأربعاء می‌دانم بر اینکه یوم الخمیس مریض هستم یعنی آثارش از الآن پیداست، الآن سرما خوردم یا کسالتی دارم و یوم الخمیس نمی‌توانم وفای به نذر کنم ولی یوم الجمعه مرض مرتفع می‌شود خب این مسئله‌ای است. آیا صحت یوم الجمعه به‌عنوان شرط متأخّر موجب وجوب یوم الخمیس خواهد بود؟! نه، حرمت یوم الخمیس به‌جای خودش هست نمی‌توانید روزه بگیرید. در وقت اضطرار بله، منتها از آنجایی که این اضطرار بر طرف می‌شود در آنجا خب نسبت به یوم الجمعه شبهه، شبهۀ بدوی می‌شود که شاید نذر به یوم الجمعه تعلق نگرفته است.