جلسه ۴۰۴

مرحوم آخوند می‌فرمایند که در عالم جعل و انشاء حکم وجوب اجتناب بر موضوع که همان جنبۀ اجتماعیت است به‌عنوان اینکه این اضطرار در اینجا مانع نشود این حکم تعلق گرفته است پس موضوع ما عبارت از اجتماع طرفین است مع عدم طروّ المانع، مسئله این است.

بنابراین وقتی که موضوع به این کیفیت شد اضطرار که بیاید چه به معیّن تعلق بگیرد یا به غیر معیّن تعلق بگیرد در اینجا موجب زوال موضوع خواهد شد. موضوعِ ما در اینجا طرفینِ خالیِ از اضطرار است و الآن اضطرار آمده شامل شده است؛ اضطرار آمده طاری شده است یا مقارن با علم اجمالی یا متأخّر از علم اجمالی، پس موضوع منتفی شد.

اگر در اینجا شخصی بگوید که علم اجمالی در اینجا به حال خودش باقی است، وقتی علم اجمالی در آنجا بود بالأخره علم اجمالی الآن هست و این علم اجمالی الآن هم در اینجا باقی است و یا به این تعلق گرفته است یا به دیگری، حالا برفرض اضطرار هم باشد وقتی اضطرار باشد علم اجمالی ما که ازبین نرفته است، بالأخره ما الآن هم می‌دانیم که إمّا هذا حرامٌ و إمّا هذا. این را چه‌کار می‌کنیم؟! اینجاست که استصحاب اشتغال می‌کنیم؛ یعنی شبهه این است که با طروّ اضطرار آیا آن علم اجمالی ما منتفی می‌شود یا منتفی نمی‌شود؟ قائلین به احتیاط می‌گویند که منتفی نمی‌شود و ما باز هم علم اجمالی داریم. البته این با آن مبنای ما فرق می‌کند اصلاً بحث این مبنا نیست اینها می‌گویند: ما هنوز علم اجمالی داریم خب علم اجمالی یک چیز طبیعی است ما هنوز علم اجمالی داریم که إمّا هذا خمرٌ أو هذا در اینکه شکی نداریم. در اینکه اضطرار بر أحد الطرفین عارض شده مطلب دیگری است ولی علم اجمالی ما سر جایش هست و حکم روی علم اجمالی رفته است. حکم خمر به‌جای خودش هست خب این را انسان تناول می‌کند ولی حکم اضطرار هم به‌جای خودش هست؛ هر چیزی حساب خودش را دارد.