جلسه ۴۰۴

آنچه که به نظر می‌رسد همین است که متبدّل به واجب می‌شود زیرا مطلب خالی از این نیست که آیا بر ترک صلاة ‌اللیل شارع عقاب می‌کند یا نمی‌کند؟ اگر شما می‌گویید که عقاب می‌کند چطور عقاب به امر مستحب تعلق می‌گیرد؟! این خلاف است. شارع که عقاب می‌کند این عقاب به چه تعلق می‌گیرد؟! بر ترک صلاة اللیل عقاب می‌کند یااینکه بر ترک نذر عقاب می‌کند؟! فرقی در اینجا در فعل نیست. نذر که خودش فی‌حدّنفسه فعل نیست تااینکه شارع آن حکم را معلق بر او کند بلکه نذر تعلق بر فعل خارجی می‌گیرد و آن ترک فعل خارجی در اینجا حرام می‌شود. چرا فعل حرام می‌شود؟! به‌واسطۀ نذر، پس همین صلاة اللیل که مستحب است به‌واسطۀ عمل دیگر واجب می‌شود. و کم لَه مِن نَظیر.

حالا ما چرا در مستحب فرض کنیم بلکه همین مایع مثل آب حکم اوّلی او چیست؟ این مایع حکم اوّلی ندارد و درصورت اختیار مکلف و بدون طروّ امر دیگر این حکمش عبارت از اباحه است، همین ماء ‌در صورت نیاز مستحب می‌شود، همین ماء درصورتی‌که برای بدن ضرر دارد مکروه می‌شود، همین ماء درصورتی‌که انسان مشرف به هلاکت است و عطش بر او مستولی است واجب می‌شود. یعنی حکم یک آب به عناوین مختلف ممکن است مختلف باشد. چرا؟ چون به‌واسطۀ تحقق شرائط و قرائن، موضوعات مختلفی بر این عارض شده است. الآن این آب لو خُلیَ و طَبعَه مباح است اما همین اباحه در شرایط مختلف احکام مختلفی به خود می‌گیرد، برحسب اختلاف موضوعاتی که در اینجا پیدا می‌شود. همین‌طور مسئله مربوط به صلاة اللیل است.

صلاة‌ اللیل لو خُلیَ و طَبعَه مستحبٌ، اما همین صلاة اللیل درصورتی‌که نهی پدر نسبت به او تعلق بگیرد، حرام می‌شود. همین صلاة اللیل درصورتی‌که نذر به او تعلق بگیرد واجب می‌شود، چرا؟ چون در اینجا متعلق خود صلاة اللیل برای نذر قرار گرفت نه‌اینکه صلاة ‌اللیلِ مستحب متعلق نذر قرار گرفت و ‌ما دیگر به مستحب و غیر مستحبش کاری نداریم. صلاة ‌الیل متعلق برای نذر قرار گرفت واجب می‌شود. همین صلاة ‌الیل اگر متعلق برای ایذاء قرار بگیرد حرام می‌شود مثلاً کسی خوابیده است و شما با صدای بلند یک سورۀ بقره را هم در صلاة بخوانید، آن بیچاره مریض است و از خواب بیدار می‌شود همین صلاة الیل حرام می‌شود! اگر تو می‌خواهی صلاة ‌الیل بخوانی بلند شو برو در بالکن بخوان چرا می‌خواهی یک فردی را از خواب بیدار کنی؟! همین صلاة ‌الیل در یک‌جا استحبابش تأکید می‌شود علیٰ‌کل‌ّحال برحسب اختلاف در موارد و اختلاف در مسائلی که دارد حکمش مختلف می‌شود.