جلسه ۴۱۲

لذا در اینجا بین اضطرار و ابتلاء یک فاصلۀ زمانی است و از نقطه‌نظر عملی هم فرق می‌کند. وقتی انسان مضطر بشود احساس می‌کند که می‌تواند أحد الإنائین را تناول کند اما هنوز تناول نکرده است و می‌گوید که کدام را بخورم؟ اینجا معلوم است که مقامش متأخر است. می‌گوید که این را بخورم که قرمز است یا این را بخورم که سبز است؟ این دیگر اختیار دارد اما اضطرار اول آمد ثابت کرد. ابتلاء یعنی وقتی که می‌خواهد بردارد، حالا که می‌خواهد بردارد به چه عنوانی بردارد؟ به‌عنوان اضطرار قبلی. چون اول اضطرار آمد حالا اضطرار آمد نیم ساعت طول کشید یا اضطرار یک ربع بعد ابتلاء یا یک دقیقه یا یک ثانیه بعد آمد، فرق نمی‌کند بالأخره مکلف در اینجا می‌خواهد اعمال کند و این اعمال زمان می‌خواهد یعنی زمان می‌خواهد تا دست ببرد، می‌ماند که این را بردارد یا این را بردارد و اینجا این مسئله پیدا می‌شود.

یعنی مرحوم کمپانی انگشتش را روی این نقطه می‌گذارد و می‌فرماید که اضطرار فعلی در اینجا دردی را دوا نمی‌کند! اضطرار هست و با اضطرار فعلی باز علم اجمالی به حال خودش باقی است چون اضطرار نسبت به أحدهما معیّن که نیست که بیاید خارج کند و با علم اجمالی معارضه کند، اضطرار آمد و گفت که می‌توانی أحدهما را تناول کنی و علم اجمالی می‌گوید که مزاحمتی با من نیست. من می‌گویم که هردو را نباید تناول کنی و اضطرار می‌گوید که باید أحدهما را تناول کنی. من می‌گویم که آن را که نمی‌توانی اجتناب کنی، آن را تناول کن یَبقیٰ طَرفَ الآخر من اینجا هستم. این یک طرف با دلیل خارج شد و ما هم حرفی نداریم و روی سرمان می‌گذاریم! اما باید طرف دیگر را تناول کنیم؟ بنده تشریف دارم و چون در اینجا بنده تشریف دارم باید از طرف دیگر اجتناب کنی.

این برای این است که اضطرار نمی‌تواند کاری انجام بدهد یعنی اضطرار فقط می‌گوید که شما یکی از اینها را می‌توانی تناول کنی، خب آیا این تناول کنی با علم اجمالی که می‌توانی هردو را تناول کنی معارض است؟ نه در مورد اجتماع یَخرُج و در مورد غیر اجتماع مثل عموم و خصوص من وجه است؛ در مورد اجتماع هردو تساقط می‌کنند و یَبقیٰ در غیر مورد اجتماع و یَبقیٰ خاص در غیر مورد اجتماع، در هرکدام عام مِن وجهٍ و خاص مِن وجهٍ، هرکدام از اینها خارج می‌شوند. اضطرار می‌گوید که یکی از این دوتا را می‌توانی تناول کنی و علم اجمالی می‌گوید که هردو را نمی‌توانی تناول کنی بسیار خوب در یک مورد که همان مورد اختیار است علم اجمالی می‌گوید که ما با اضطرار دعوا نداریم و کنار می‌گذاریم، در مورد دیگر چطور؟ آیا اضطرار می‌گوید که مورد دیگر را هم بخور؟ نه دیگر ما اینجا تشریف داریم.