جلسه ۴۲۰

وجود فرق بین عدم تکلیف و حلیت

اگر یک سفیهی شرب خمر کند لا یُعدُّ عاصیاً یااینکه نائمی، لا یُعدُّ عاصیاً یااینکه طفلی که لم یبلغ الحُلُم، لا یُعدُّ عاصیاً تمام این موارد لا یُعدُّ عاصیاً. یااینکه شخصی که مضطر به امر حرام مثل اکل میته قرار گرفته است خب این لا یُعدُّ عاصیاً در تمام این موارد لا یُعدُّ عاصیاً و از جمله این مورد که اضطرار به امر واحد غیر معیّن تعلق گرفته است خب آن واحد غیر معیّن نه‌اینکه الآن این مجنون این خمر را می‌خورد این أصبح له حلالاً این برایش حلال نیست چون حرام، حرام است ولکن لا یُعدُّ عاصیاً یک مجنون که شرب خمر می‌کند واقعاً این خمر متبدّل به ماء نمی‌شود، خمر خمر است و حرمت حرمت است منتها چیزی که هست این است که این تکلیف ندارد نه‌اینکه حلال است. متوجه بشوید! بین عدم تکلیف و حلال بودن فرق است حلال حکمٌ مِن الأحکام الخمسة یَتَعَلق بالمکلف و هذا لا یکون مکلفاً ولکن در اینجا این عدم وجود عقل مبریء ذمه و مُؤَمِّن او از عقاب است.

در مانحن‌فیه که این اضطرار به أحدهمای غیر معیّن تعلق می‌گیرد معنایش این است که هذا لا یُعدُّ عاصیاً نه‌اینکه شَرِبَ حلالاً این چیزی را که الآن می‌خورد لم یَشرب الحلال این حرمت به حال خودش هست، نمی‌شود آن مردد را تا روز قیامت همین‌طور اختیار کند همین که می‌خواهد در مقام فعل شرب این مایع را بکند این متشخص می‌شود و این تشخص لا یُصَیِّرُهُ حلالاً بل یکون حراماً و لکن یکون غیرُ معاقب مِن حیثُ الاضطرار حالا اگر اضطرار تعلق به معیّن گرفت مرحوم کمپانی می‌فرمایند که وقتی تعلق به معیّن بگیرد مسئله‌اش فرق می‌کند یعنی کأنَّ شارع خودش از آسمان نازل شده و گفته که این حرام نیست!

در اکل میته آیا اکل میته صار حلالاً أو لا؟ فرض کنید شخصی نذر کند که اگر یک حرمتی را انجام بدهد باید چقدر به فقیر پول بدهد، حالا اگر آمد اکل میته در وقت اضطرار کرد، آیا این مشمول این نذر و قسم خواهد شد یا نه مشمول نخواهد شد؟! این لم یأکل حراماً بَل أکَلَ حلالاً این الآن برای او حلال می‌شود. خب این فرقی است که مرحوم کمپانی بین این مورد و بین آن مورد قائل‌اند.