جلسه ۴۲۱

مثلاً مولا اگر حکم وجوب اکرام را مترتب بر عنوان علمیت کند، این أکرم العالم خب در هر جایی که این عنوان و وصف محقق می‌شود طبعاً حکم وجوب هم بر آن مترتب می‌شود حالا اگر این زید تا امشب عالم بود امشب عنوان علمش به عنوان جهل تبدیل شد و جاهل شد و با سایر ناس دیگر تفاوتی نداشت طبعاً أکرم العالم دیگر بر این زید مترتب نمی‌شود چون این وجوب مترتب بر عنوان علم بود و یااینکه فرض کنید که اگر نهی بر عنوان فسق مترتب بشود مثل لا تکرم الفساق؛ این نهی مترتب بر فسق است حالا اگر زید تا امروز فاسق بود و امروز توبه کرد و بنا گذاشت دیگر خطاء و گناه و ذنبی از او سر نزند و همه هم این را دیدند که این انقلاب پیدا کرد و توبۀ او توبه واقعی بود و منقلب به جنبۀ تقوا شد خب این جنبۀ حرمت اکرام نه‌تنها منقلب به جنبۀ حلیت می‌شود بلکه حتی ممکن است منقلب به جنبۀ وجوب بشود؛ وقتی که زید متقی شد وجوب أکرم الأتقیاء فرض کنید شامل حال او خواهد شد. اینها عناوینی است که بر این عناوین احکام مترتب است یعنی عناوین معیّن موضوعاتی است که بر این موضوعات عناوین مترتب است.

در مسئلۀ اضطرار هم مطلب به همین کیفیت است یعنی یک عنوان که خودش معیّن تکلیف الزامی بود آن عنوان تغییر می‌کند و تبدّل به‌ عنوان دیگر پیدا می‌کند؛ تابه‌حال مفسدۀ موبقه مترتب بر خمر بود الآن مصلحت ملزمه مترتب بر خمر است، تابه‌حال مفسدۀ موبقه مترتب بر اکل میته بود الآن مصلحت ملزمه مترتب بر اکل میته است، تابه‌حال مصلحت ملزمه مترتب بر صوم بود الآن مفسدۀ موبقه مترتب بر صوم است، ﴿فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَ﴾¹ یعنی این مصلحت ملزمه در موقعیت صحت و سلامت به‌خاطر آن حیثیت عنوانی که مکلف که در حال صحت و سلامت و عدم مسافرت داشت منقلب به یک مفسدۀ موبقه می‌شود به لحاظ طروّ مرض، خب این یک مسئله‌ای است. از آنجایی که احکام مترتب بر عناوین هستند این مطلب به همین کیفیت خواهد بود؛ یعنی انقلاب آن عنوان موجب انقلاب در حکم است.