جلسه ۴۲۸

پس قبل از اینکه اضطرار بیاید، علم اجمالی نسبت به این دو منجّز شده است. حالا اضطرار می‌آید، چه‌کار می‌کند؟! در اینجا یکی از این دوتا را واجب می‌کند. به آن امر منجّزی که تعلق گرفته است در تنجّزش که نمی‌تواند دخالت کند، آن در تنجّز خودش باقی است. آن امری که می‌گوید که اجتنب عَن الخَمر، آن اجتنب عن الخَمر به اضطرار چه ارتباطی دارد؟! اوّل اجتنب عنِ الخَمر آمده است و بعد آن‌وقت این علم اجمالی و بعد اضطرار نسبت به شرب یکی پیدا می‌شود. اجتنب عن الخَمر در مقام اضطرار خودش باقی می‌ماند و فعلیت پیدا نمی‌کند چون هنوز علم اجمالی نیامده است دقت کنید ما چطور یکی‌یکی مهره‌ها را می‌چینیم تا به آن نتیجه برسیم ...

تلمیذ: اینجا دور می‌شود.

استاد: مشخص است که از صبح ...

تلمیذ: علم اجمالی مترتب بر فعلیت است و فعلیت هم در موقعی حاصل می‌شود که علم اجمالی باشد و فعلیت هم مترتب بر علم اجمالی است!

استاد: علم اجمالی ارتباطی با فعلیت ندارد، به مکلف مربوط است ولو شخصی جاهل به احکام هم باشد وقتی بداند که أحدهما خمرٌ، علم اجمالی محقق شده است و مترتب بر فعلیت است و فعلیت، مقام تکلیف است و علم اجمالی متعلق به نفس شخص است.

بنابراین در علم اجمالی این شرط برای فعلیت است، اضطرار خروج أحد الطرفین از تعلق تکلیف به فعلی است یعنی وقتی که اضطرار می‌آید، این اضطرار موجب می‌شود که أحد الطرفین و أحد الإنائین متعلَق برای امر شارع قرار بگیرد. ولی آیا این اضطرار موجب ـ اینجا چیزی است که همۀ مقررین و اصولیین روی این نقطه دست گذاشتند ـ خروج أحد الطرفین از تحت علم اجمالی می‌شود؟! اگر این‌طور بشود بنابراین علم اجمالی هم منحل می‌شود.

وقتی شارع قبل از تعلق علم اجمالی می‌گوید که إشرب هذا ...، تکلیف به اجتناب هیچ ارتباطی با علم اجمالی ندارد و این در مقام تنجّز خودش باقی است، چه موقع فعلیت پیدا می‌کند؟! وقتی علم اجمالی به آن تعلق پیدا کند و هنوز هم که فعلیت ندارد. یک ساعت دیگر من علم اجمالی پیدا می‌کنم و الآن نسبت به اینها علم اجمالی ندارم و الآن اضطرار بأحدهما شامل حال من می‌شود و به‌مجرد اضطرار حکم شارع بر شرب این ماء تعلق می‌گیرد، آیا حکم شارع بر شرب ماء این را از تحت علم اجمالی خارج می‌کند یا نمی‌کند؟! همه می‌گویند که خارج می‌کند درحالی‌که خارج نمی‌کند! چرا؟! چون ربطی به علم اجمالی ندارد. شارع می‌گوید که این را شرب کن، آیا شرب این موجب می‌شود که علم اجمالی طاری لغو و باطل شود؟! می‌گوییم که نشده است! شما بعد از یک ساعت تازه علم اجمالی پیدا می‌کنید که ای‌دادبیداد یکی از آنها خمر بوده است، نکند آنکه من خوردم خمر بوده باشد؟! چطور علم اجمالی حاصل شد؟!