جلسه ۴۲۹

کیفیت تأثیر نفس ولی در اصلاح معاصی

یك وقت برای مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ این قضیه را تعریف می‌كردند ـ یكی از ایشان سؤال كرد یا خود ایشان داشتند این مسئله را بیان می‌كردند ـ و فرمودند كه می‌دانید چرا حد یا تعذیر از این شخص برداشته شده است؟ زیرا وقتی كه نفس ولی مطلب را یك‌طرفه می‌كند دیگر موضوع، جایی برای طرف دیگر باقی نمی‌گذارد و این خیلی مسئلۀ عجیبی است. وقتی آن نفس امام علیه‌السّلام مسئله را به‌سمت اصلاح، صحت، عافیت و مغفرت برمی‌گرداند بنابراین این موقعیت و حال و هوای این واقعه به حالت مغفرت و غفران و رحمت متبدل می‌شود و در رحمت و غفران دیگر تعذیر نیست! تعذیر جنبۀ قهاریت است گرچه رحمت است ولی این لینت و این ورود رحمت امام علیه‌السّلام در اینجا موضوع را كأن لم یكن می‌كند! كأنّ اصلاً مسئله‌ای در اینجا واقع نشده است! این همان جهت و ملاكی است كه وقتی می‌آید آن مطلب را ازبین می‌برد و نظایرش را هم راجع به امیرالمؤمنین علیه‌السّلام هم داریم كه بر شخصی حدّ اعدام بود و كار قبیحی انجام داده بود و از حضرت تقاضا می‌كند كه نماز بخواند و توبه كند، از حضرت سؤال می‌كند كدام یك از اینها شدیدتر است؟! حضرت می‌فرمایند که هلاكت با نار اصعب از همۀ آن موارد ثلاثۀ اهلاك و اعدام است. می‌گوید که من هلاكت با نار را انتخاب می‌كنم. بعد وقتی كه نماز می‌خواند و امیرالمؤمنین علیه‌السّلام حالت ابتهال و ندامت او را می‌بیند او را منع می‌كند و می‌گوید که نه، خداوند تو را مورد مغفرت و بخشش قرار داد.¹

انقلاب موضوع عقاب توسط ولایت امام

فقط امام می‌تواند این كار را انجام بدهد! یعنی آن حالت ولایت امام و آن نفس ولی در اشراق ولایت خودش، مسئله را منقلب می‌كند و موضوع را متبدل می‌كند به‌طوری‌كه تغیر ماهوی و جوهری برای شخص در یك هم‌چنین قضیه‌ای پیدا می‌شود. خب طبق السنۀ المصطلحه اینها می‌گویند که این مورد استثنا و خروج مورد استثنا است و علمش به آنها راجع است ولی واقع مسئله این است كه چطور این قضیه برمی‌گردد و این مربوط به مواردی است كه ولی در تشخیص خود یك ملاكی را بر ملاك دیگر مقدّم می‌كند و چه‌بسا افراد دیگر از این مسئله اطلاع ندارند.