جلسه ۴۳۳

این آن شمّ الفقاهه‌ای است كه ایشان حالا یك مقداری از آن را به‌دست آورده است؛ كمی از بسیار! این آن شمّ ‌الفقاهه‌ای است كه شخص نه به‌واسطۀ زیادی غور در [ادله] بلكه به‌واسطۀ تذكیۀ نفس، برحسب میزان آن تذكیه و تنوّر نفس كم‌كم به این مغزای دین و احكام می‌رسد آن‌وقت یك‌دفعه می‌بینید که فتوا را عوض كرد و فتوا را كه عوض كرد استدلال را هم عوض می‌كند و می‌گوید: دوران حكم بین تكلیف محدود و مطلق! خب جناب آخوند شما همین را هم دیروز می‌دانستی ولی دیروز این دلیل را درنظر نمی‌آوردی در عین اینكه می‌دانستی و این دلیل برای تو راجح بود اما امروز این دلیل را كنار می‌گذاری و این را درنظر می‌آوری! قضیه چیست كه این كه دارد می‌گوید: دوران حكم بین محدود و مطلق ...، این همان حاشیه‌ای كه قبلاً زد را در ذهنش دارد نه‌اینكه فراموش کرده است اما قضیه چیست كه آن را دیگر به‌حساب نمی‌آورد و می‌گوید که آن باطل است و فایده ندارد و باید از این راه وارد شد؟! چه دگرگونی در نفس پیدا می‌شود كه نفس به این دلیل مراجعه می‌کند؟!

یك عبارتی امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در نهج‌البلاغه دارد که خیلی عبارت عجیبی است و واقعاً بدن انسان می‌لرزد وقتی به آن فكر می‌كند! راجع به عقل فطری و عقل نظری وقتی حضرت صحبت می‌كند ـ در كلمات قصار هست:

العِلمُ عِلمانِ مَطبوعٌ وَ مَسموعٌ وَ لا یَنفَعُ المَسموعُ إذا لَم یَكُنِ المَطبوعُ.¹

خداوند در انسان یك عقل فطری را جبلّی قرار داده است به همان مقداری که عقل در وجود انسان هست به همان مقدار می‌تواند حقایق را [درک کند] البته انسان می‌تواند این را تقویت كند و نفس را تجرید كند. لذا شما می‌بینید كه همین فرد قبل از اینكه به یك مقام برسد یك نحوه فتوا می‌دهد حالا كه رفت به یك مقام و پست رسید فتوایش عوض می‌شود! تو كه همان شخص هستی چطور شد؟! این مقام می‌آید نفس را برمی‌گرداند و به‌واسطۀ برگرداندن فتوا هم برمی‌گردد. فتوا از اول برنمی‌گردد بلکه از اول نفس برمی‌گردد و این خطر است انسان باید از او بترسد، نفس كه برگشت حرف برمی‌گردد تأیید و تنقیح‌ها برمی‌گردد نظرات برمی‌گردد چون نفس برگشته است!