جلسه ۴۳۸

پس عقل هیچ تفاوت و فرقی بین عجز از فعل به‌واسطۀ عدم قدرت در عضلات و عجز از فعل به‌واسطۀ وجود مانع و عجز از فعل به‌واسطۀ عدم محل نمی‌بیند. اگر بحث راجع به تجرّی و اینها را بخواهیم مطرح كنیم خب در آنجا هیچ فرقی بین آن سه‌تا نیست. در باب تجرّی آن شخص متجرّی مُقْدِم بر فعل است حالا آن مُقْدِم بر فعل گاهی از اوقات موفق بر ایجاد فعل می‌شود و گاهی اوقات موفق نیست، آن بحث تجرّی جداست. یك وقت شخص متجرّی اقدام بر فعل می‌كند منتها یك‌مرتبه شخصی از پشت دست او را می‌بندد یا اقدام بر فعل می‌كند و یك‌مرتبه می‌بیند که این خمر در صندوق است و قدرت بر فك باب صندوق و فتح بر باب صندوق ندارد یا اقدام بر فعل می‌كند و می‌بیند که اصلاً خمری نیست و رفیقش قبل از او آمده و قدرت بر فعل داشته و ترتیب خمر را داده است! چشمش بسته است و باز می‌كند و یك‌دفعه می‌بیند که نیست! در هر سه مورد تجرّی موجود است.

اگر شما به حرمت قبح فاعلی نسبت به فعل قائل هستید و براساس قبح فاعلی عقاب است پس در هر سه مورد اینها عقاب است پس چطور شما نسبت به دو مورد اول قائل به وجود تكلیف هستید ولی در مورد ثالث قائل به وجود تكلیف نیستید؟! درحالی‌كه در هر سه مورد قبح فاعلی وجود دارد. وقتی شخص چشمش را باز می‌كند می‌بیند که رفیقش آمده است و قبل از او ترتیب خمرش را داده است، اگر رفیقش این خمر را تناول نمی‌كرد او شرب می‌كرد خب حالا فَقْد محل در اینجا چه تأثیری در رفع قبح فاعلی دارد؟! قبح فاعلی به‌جای خودش محفوظ است.

همین‌طور اگر بخواهد اقدام بر فعل كند و ببیند که این در یك صندوقی مغلق است و قبح فاعلی هم در اینجا موجود است، قسم اول شخصی اقدام می‌كند یا می‌خواهد بلند شود برود می‌بیند که نمی‌تواند كار انجام بدهد و ضعف او را گرفته است و احتیاج به شرب خمری دارد كه انبعاث قدرت در عضلاتش بشود، می‌بیند که نمی‌تواند برود! پس در هر سه مورد قبح فاعلی موجود است.