جلسه ۴۳۸

این شرطیت قدرت برای تكلیف از چه بابی در آن دو قسم اول نیست و در آن قسم ثالث هست؟! اگر ملاك عقل است عقل هر سه مورد را واحد می‌داند. یعنی منظور شما این است كه حتماً باید خمر خارجی باشد تااینكه تكلیف بیاید؟! اگر خمر خارجی [منظور] باشد بسیار خوب در هر سه مورد خمر خارجی موجود است؛ در مورد اول هم خمر خارجی هست منتها شخصی دست انسان را بسته است یا انسان دیسك دارد یا فلج است و نمی‌تواند بلند شود. در مورد دوم هم خمر یعنی موضوع خارجی موجود است إلاّ أنّه فی الصندوق لا یمكن فتحها در مورد سوم هم آن خمر خارجی محقق است الاّ اینكه دست انسان به او نمی‌رسد إمّا بِفَقده أو إمّا بِشرب شخص الثانی باز خمر خارجی موجود است.

اینكه الآن خمر خارجی نیست این نبودن نه به‌خاطر عدم قدرت بر تكلیف است بلکه به‌خاطر این است كه موضوع برای تكلیف دیگر در اینجا منتفی شده است! اما نه‌اینكه تكلیف در مقام تنجّزِ خودش ازبین می‌رود. نهی لا تشرب الخمر علیٰ‌كلّ‌حال در مقام تنجّز خودش باقی است آن موقع این لا تَشرب الخمر به فعلیت می‌رسد كه خمر در خارج محقق بشود و شما قدرت بر شرب را داشته باشید حالا اگر خمر در خارج محقق شد و شما قدرت بر شرب را ندارید باز هنوز فعلیت پیدا نمی‌كنید. خمر درمقابل شما هست ولی شما قدرت بر شرب ندارید، دست شما بسته است و دهان شما هم بسته است و هیچ كار نمی‌شود كرد خب این الآن فعلیت ندارد آن قبح فاعلی هم به‌جای خود هست، قبح فاعلی در هرجا هست ولو خمر هم نباشد.

ترتّب اثر به قبح فاعلی در هرحال

كسی كه نیت شرب خمر داشته باشد ولو بدون خمر، قبح فاعلی شامل حالش می‌شود لذا [وقتی از امام سؤال می‌شود که چرا می‌فرمایید]: «اللهُّم العَن بَنی أُمیّةَ قاطبةً» می‌فرمایند: «لأنَّهُم رَضوا بِفعالِ آبائِهِم‌»¹ بنی امیۀ در زمان صد سال بعد که هنوز موضوع خارجی‌ا‌ش محقق نبود، موضوع خارجی صد سال پیش بود و او را شهید كردند اما الآن که دیگر امام حسین علیه‌السّلام نیست! الآن دیگر كربلایی نیست! پس لازم نیست موضوع خارجی باشد! قبح فاعلی در هرحال موجب ترتّب اثر هست إمّا الثواب و إمّا العقاب! آن كه فعلیت پیدا می‌كند آن عبارت از حضور مكلف در یوم عاشورا و عدم العجز از تكلیف است كما اینكه حضرت سجاد علیه‌السّلام از نصرت و مساعدت امام خودش معذور بود وقتی كه مریض، و افتاده است تكلیف هم دراین‌صورت برداشته می‌شود. این‌قدر بیماری و مرض حضرت شدت پیدا كرده بود اصلاً حضرت قادر نبود بایستد! پس صرف حضور یوم عاشورا و صرف حضور مكلف در یوم عاشورا موجب فعلیت تكلیف نیست برای اینكه حضرت سجاد هم در عاشورا بود و هم خودش حضور داشت؛ یعنی هم روز عاشورا آمد و هم مكلف در روز عاشورا حضور داشت پس چون عجز از تكلیف دارد آیا می‌توانییم بگوییم که تكلیف وجوب نصرت امام معصوم برای امام سجاد فعلیت داشته است؟! جناب مرحوم كمپانی! نه، اصلاً فعلیت پیدا نكرده است و در مرحلۀ تنجّز باقی مانده است، همین‌طور اگر مانع پیش بیاید مثلاً می‌خواهد بیاید امام حسین را نصرت كند یك‌دفعه می‌بیند لشكر جلوی راه را گرفتند و اجازۀ عبور نمی‌دهند.