جلسه ۴۳۹

شخصی كه در كره قمر زندگی می‌كند، برای او استعداد اتیان به تكلیف اصلاً نیست نه‌اینكه تنجّز دارد و فعلیت ندارد! حرمت خمر در عالم ملاكات و در عالم انشاء به حال خودش هست و آن ربطی به [مکلف ندارد] همان‌طور كه در زمان شارع آن حرمت خمر در عالم ملاكات و انشاء جعل شده بود منتها تا وقتی كه شارع این را بیان نكرد منجّز نبود و وقتی شارع بیان می‌كند تازه منجّز می‌شود وقتی حضرت سركار فیض آثار می‌خواهند تناول كنند آن موقع فعلیت پیدا می‌كند این مسئله هم همین‌طور است.

پس در علم اجمالی آن حرمتی كه تعلق می‌گیرد به موضوع بِما أنّه فی الخارج تعلق می‌گیرد والاّ اگر این مسئله نباشد اصلاً خود تنجّز هم نیست. خود موضوع برای تنجّز علم اجمالی عبارت از وجود خارجی است نه حرمة الخمر، حرمة الخمر منجّز بالنسبه به ماست و این ارتباطی اصلاً به علم اجمالی ندارد. صحبت ما در تكلیفی است ـ نه تكلیف بر حرمت خمر ـ كه ناشی از علم اجمالی است، این یک تکلیف دیگر است و حرمت خمر به‌جای خودش هست؛ حرمت خمر یك مسئله است و حرمت خمرِ مردد در علم اجمالی یك مطلب دیگر است. بله، حرمت بالنسبه به ما منجّز است و ما قبول داریم اما حرمت خمر در علم اجمالی شیءٌ آخر و آن منجّز نیست الاّ به تحقق موضوع!

لزوم قرار گرفتن مكلف در حیطۀ فعل برای تنجّز موضوع

وقتی موضوع محقق شد كه عبارت از طرفین است این علم اجمالی برای ما منجّز شد البته درصورتی‌كه در حیطۀ ما باشد ولی اگر نباشد مثلاً ما بدانیم یك خمر مشتبه در آمریكا هست، آن ربطی به ما ندارد چون در حیطۀ ما نیست مثل عدم تکلیف در مورد خمر در کرۀ قمر. اگر در حیطۀ ما قرار بگیرد منجّز می‌شود، حالا اتیان بكند یا نه آن مسئلۀ فعلیت می‌شود. در حیطۀ مكلف و در حیطۀ اراده مكلف قرار بگیرد. این یك نكته‌ای است كه در تقریرات ذكر نشده است لذا من خیلی روی این مسئله تأکید می‌كنم چون در فقه خیلی موارد قابل استفاده‌ای نسبت به این موضوع هست كه مكلف باید در حیطۀ آن فعل قرار بگیرد تا آن موضوع برای او منجّز بشود. مسئلۀ فعلیت هنوز مسئلۀ بعد هست. حالا كه در حیطه قرار می‌گیرد حكم بر او منجّز شد...