جلسه ۲۷

لذا با یك چنین توجیهی ما می توانیم بگوییم كه كلام ایشان روی هم رفته صحیح است البته خیلی این معنا، معنای بسیطی است. یعنی این معنا با این معانیی كه قبلا گفتیم و یك قدری پیچ داشت این خیلی معنای ساده ای است كه ضرری در اسلام نیست، اسلام موجب ضرر نمی شود و همین طور اسلام موجب اضرار نمی شود. تمام اینها، اشكالی كه به آن وارد می شود این است كه قید فی الاسلام وجود داشته باشد. وقتی كه ما خود قید فی الاسلام را گفتیم اصلاً در روایت نیست بلكه این در بعضی از روایات مرسل است چطور اینكه خود صدوق ذكر كرده اند پس بنابراین اصلاً یك همچنین معنایی كردن، این معنا ضرورت ندارد گرچه، چه قید فی الاسلام باشد یا نباشد این معنا استفاده می شود. یعنی وجود یك همچنین قانونی در تشریع اسلامی این خودش این معنا را می رساند، حالا قید فی الاسلام را بگیریم یا نگیریم. روی هم رفته این معنایی كه ایشان ذكر كرده اند این معنا، معنای بسیطی است كه با توجّه به معانیی كه بعداً ما می كنیم این معنا در ضمن آنها جای خودش را باز می كند و اشكالی هم ظاهراً ندارد كه حالا بخواهیم راجع به آن دقّت بكنیم و ببریم آن را در موشكافی و فلان و مثلاً بخواهیم كنكاش بكنیم و اشكال به ضرار وارد بكنیم و به ضرر وارد بكنیم، خیلی این مسائل مورد توجّه نیست.

این هم دو معنا، ببینیم كی از دست این معانی خلاص می شویم؟ عرض كردم ما چاره ای نداریم و إلّا از همان ابتدا یك معنایی برای این قاعدۀ لاضرر و اینها می كردیم و دیگر سراغ این معانی نمی رفتیم ولی از باب اینكه این معانی مطرح شده اطلاع بر اینها خوب است تا انسان به یك نقطۀ جامعی بخواهد برسد.

اللَهم صل علی محمد و آل محمد