جلسه ۲

روایت دیگر، دوباره اسناد شیخ است، و باسناده و احمد بن محمّد جمیعاً عن حسن ابن محبوب عن محمّد بن یحیی عن أحمد بن محمّد عن علی بن الحکم عن موسی بن بکیر عن الفضیل بن یسار عن أبی عبداللَه علیه السلام: انّ رجلاً من المسلمین تنصَّر، فأُتی به امیرالمؤمنین علیه السلام فاستتابَهُ فأَبی عَلَیه، حضرت توبه دادند، فأبی، ببینید اینجا می‌گوید فاستتابه، در روایت دوم می‌گوید فلا توبة علیه، خب، باید این دو را لحاظ کرد، این فلا توبة علیه، به چه منظوری است؟ فاستتابه، در اینجا داریم، فأبی علیه، اباء کرد، عناد کرد، فقبض علی شعره، ثمَّ قال: ؟ یا عباد اللَه ؟ حتّی مات. این یک روایت.

روایت بعد که ظاهراً خلاف این روایت است، روایت از احمد بن محمد است جمیعاً تا می‌رسد به أبی الحسن علیه السلام قال: سألته عن مسلم تنصّر، قال، یُقتل و لا یستتاب، این باید کشته بشود و توبه داده نشود قلتُ: فنصرانیٌ أسلم ثمّ ارتّد، قال، یُستتاب فان رجع، و الّا قُتلَ، از اینجا ما متوجه می‌شویم که روایت اوّل ( همین روایتی که الآن خواندیم) این روایت مربوط است به زمان امیرالمؤمنین که در زمان امیرالمؤمنین، اینها همه مسبوق به کفر بودند و قبلاً اینها خب کافر بودند که در زمان امیرالمؤمنین و پیغمبر...، قبلاً ملّی بودند اینها، در زمان موسی بن جعفر علیه السلام خب اینها همه فطری‌هستند چون قبلاً نطفۀ اینها عن ابوین یا احدهما المسلم منعقد شده، پس بنابراین در اینجا حکم فرق می‌کند و کیفیت حکم در اینجا تفاوت پیدا می‌کند که مطلب در اینجا دیگر خیلی مشکل می‌شود که اگر قرار بر این است که توبه داده بشود، این توبه در چه وقت است؟ اگر قرار بر این است که توبه داده نشود، این در چه وقتی است؟ آیا حتی مرتد فطری را نباید توبه داد؟ این است؟ یا اینکه نه در اینجا هم باید توبه داد؟ پس چرا در این روایت دارد فلا توبة علیَه؟ و منظور از توبه در اینجا چیست؟ آیا رجوع به عقائد اولیه است؟ یا منظور از توبه در اینجا رفع ید است ظاهراً از این عقائد ثانویه؟ اینها مسائلی است که خیلی مورد دقت و بحث قرار می‌گیرد. اگر یک شخصی عن عدم جحد، به حسب ظاهر مرتد بشود و جحد ندارد، خب چرا در مورد فطری نباید توبه داده بشود فلا توبة علیه؟ در مورد ملّی چرا باید توبه داده بشود؟ خب از عدم جحد است، اگر از روی جحد و انکار است، پس فرقی نمی‌کند بین این دو، چه از روی انکار و عناد ، مسلم بیاید انکار کند یا از روی جحد و انکارآن ملّی بیاید انکار بکند، خب چه فرقی می‌کند؟ هر دو عناد است دیگر، عناد، عناد است. اینها خلاصه قابل بحث است که انشاء اللَه بعداً راجع به اینها صحبت می کنیم.