انواع ارتداد و ذکر بعضی از روایات

تلمیذ: پس این روایت، یک ‌نوع تخفیفی برای مرتد فطری است؟

استاد: بله، البته این مرتد ملّی است، چون «قد تَنَصَّرُ بعدَ إِسلامِهِ».

روایت پنجم: از ابی‌عبدالله علیه‌السّلام است:

عن أبِی‌عبدِاللّهِ علیه‌السّلام قال: «قال أمِیرُالمُؤمِنِین علیه‌السّلام: ‌”المُرتدُّ تُعزِلُ عنهُ امرأتُهُ و لا تُؤکلُ ذبِیحتُهُ و یُستَتابُ ثلاثة أیامٍ فإن تابَ و إِلّا قُتِل یومَ الرّابِع‌“.»¹

تلمیذ: آیا در روایت قبل اگر شهود را رد می‌کرد دیگر استتابه نداشت؟

استاد: اگر شهود را رد می‌کرد، دیگر استتابه نداشت.

تلمیذ: در روایت اول شخص نصرانی بود، فرمودند که سه روز استتابه بدهند بعداً «قُتل»، ولو اینکه عناد هم داشته باشد؟!

استاد: عناد داشته باشد دیگر استتابه ندارد.

موضوعیت نداشتن استتابۀ ثلاثة ایام در مرتد ملّی

تلمیذ: بالأخره مرتد ملّی است!

استاد: مرتد ملّی باشد، دلیل ندارد! مرتد ملّی اگر در مقام انکار و عناد باشد استتابه دهند، چون استتابه برای تخفیف است نه برای کسی که انکار و عناد دارد. وقتی که یک حکم منةً علی ‌العباد باشد، بنابراین نفس استتابۀ ثلاثة ایام نمی‌تواند موضوعیت داشته باشد. استتابۀ ثلاثة ایام از باب منةً علی ‌العباد است و تخفیف برای رجوع است. اما اگر از اول فهمیدیم که این شخص معاندی است، دیگر استتابۀ ثلاثة ایام لازم نیست و همان‌جا باید او را کشت.

تلمیذ: اگر شهود را تکذیب کند، اثبات نشود؟

استاد: نه، یک وقت تکذیب می‌کند و می‌گوید: «اینها اشتباه فهمیده‌اند و من منظورم این نبود». عرض کردم که همۀ اینها چیزهایی است که انسان باید با فهم‌ الحدیث بگوید. وقتی که تکذیب می‌کند؛ یک‌وقت می‌گوید: اینها دروغ می‌گویند، و یک‌وقت هم می‌گوید: اینها اشتباه فهمیده‌اند و منظورم این نبوده است. خیلی وقت‌ها انسان مطالب را اشتباه می‌فهمد و بعد حکم تکفیر را می‌دهد که برای ما هم داده‌اند! البته سه‌ سال است که عوضی می‌فهمند نه‌اینکه ... !

روایت ششم:

عن أبِی‌الطُّفیلِ أنّ بنِی ناجِیةِ قومًا کانُوا یَسْکُنُون الأسیافَ و کانُوا قومًا یَدّعُونَ فِی قُریشٍ نَسَبًا و کانُوا نصاری فأسلَمُوا ثُمّ رَجعُوا عنِ الإِسلامِ فبَعثَ أمِیرُالمُؤمِنِین علیه‌السّلام مَعقِل بن قیسٍ التّمِیمِی فخَرجنا معهُ فلمّا انتهینا إِلی القومِ جَعل بیننا و بینهُ أمارةً فقال: «إِذا وَضعتُ یدِی علی رأسِی فَضَعُوا فِیهِمُ السِّلاح فأتاهُم» فقالَ: «ما أنتُم علیهِ فخَرجتْ طائِفةٌ» فقالُوا: «نحنُ نصاری فأسلَمنا لا نَعلمُ دِینًا خیرًا مِن دِینِنا فنحنُ علیهِ و قالت طائِفةٌ نحنُ کنّا نصاری ثُمّ أسلَمنا ثُمّ عَرفنا أنّهُ لا خیرَ فِی الدِّینِ الّذِی کنّا علیهِ فرَجعنا إِلیهِ فدَعاهُم إِلی الإِسلامِ ثلاثَ مرّاتٍ فأبَوا فوضع یدهُ علی رأسِهِ قال: «فقَتَل مُقاتِلِیهِم و سَبی ذرارِیهُم» قال: «فأتی بِهِم علِیاً علیه‌السّلام فاشتراهُم مصقلةُ بنُ هُبیرة بِمِائةِ ألفِ دِرهمٍ فأعتقهُم و حَمَل إِلی علِی علیهِ الصّلاةُ و السّلامُ خمسِین ألفاً فأبی أن یقبلَها قالَ: «فخَرَج بِها فدفنها فِی دارِهِ و لَحق بِمُعاوِیة» قالَ: «فأخرب أمِیرُالمُؤمِنِین علیه‌السّلام دارهُ و أجازَ عِتقَهم.»²