انواع ارتداد و ذکر بعضی از روایات

عقلی بودن حکم ارتداد

پس معلوم می‌شود که حکم ارتداد اوّلاً بلااوّل یک حکم عقلی است. یعنی براساس عقل، شعور، علم و درایت است نه‌اینکه ارتداد از اول یک حکم بتّی موضوعی لا یتغیّر و لا یتبّدل است که هیچ‌گونه عقل و منطق و علم در آنجا راه و طریقی ندارد! لذا اسلام از اول حکم مرد و زن را جدا کرده است. راجع به مرد آن‌طور می‌گوید و راجع به زن این‌طور چون زن تحت احساسات واقع می‌شود. مثلاً شوهر او را دعوا می‌کند، و او اصلاً خدا را انکار می‌کند و می‌گوید: اصلاً خدایی وجود ندارد! چرا خدا همۀ امتیازات را به مردها داده است و به زن‌ها اصلاً امتیاز نداده است؟! من این خدا را قبول ندارم! فوراً می‌گوید: قبول ندارم! من دیده‌ام که بعضی‌ها دیگر نماز هم نمی‌خوانند! یعنی تا یک فشاری به آنها وارد شود، اصلاً نماز را هم کنار می‌گذارند و دیگر نماز هم نمی‌خوانند! این‌طور نیست که در اینجا بگویند: مرتد شده‌ای و همان‌جا او را بگیرند و بزنند و سیاهش کنند، بلکه صبر می‌کنند! چون با او دعوا کردی و او را کتک زدی و در فشار گذاشتی، حالا کمی به او بخند، اندکی به او محبت کن، آن‌وقت همه را قبول می‌کند؛ هم خدا و هم پیغمبر و همۀ چیزهای دیگر را قبول می‌کند! این یک مسئله است.

حالا اگر مرتد شد نباید او را رها کرد بلکه باید در یک موضع مناسبی قرار داد که این موضع مناسب او را در فکر خودش متصلّب نکند، مُتحَجّر نکند بلکه او را به‌خود بیاورد. لذا روایت دارد: «تُستَخدَمُ خِدمةً شدِیدةً و تُمنَعُ الطّعامَ و الشّرابَ إِلّا ما یُمسِکُ نَفسَها و تُلبسُ خَشِنَ الثِّیابِ و تُضرَبُ علی الصّلواتِ».

سلوک رسانندۀ مرتدهای واقعی به توحید

تلمیذ: پس سلوک هم برای این است که در حقیقت مرتدها را به توحید واقعی برساند؟

مرتد واقعی

استاد: بله، همۀ ما مرتد هستیم! اگر واقع را نگاه کنیم مرتد هستیم! اینها همه‌اش برای این است. ﴿كَلَّآ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَيَطۡغَىٰٓ * أَن رَّءَاهُ ٱسۡتَغۡنَىٰٓ﴾¹ واقعاً عجیب آیه‌ای است! استغناء، طغیان می‌آورد! استغناء، طغیان می‌آورد! کسی که استغناء نداشته باشد، طغیان هم نمی‌کند!