احکام، دائرمدار مقام اثبات و ثبوت

روایات مربوط به تناسخ هم در اینجا هستند که یکی مربوط به امامت است:

و فِی الخِصالِ عن أبِیهِ عن سعدِ بنِ عبدِاللّهِ عن علیّ بنِ إِسماعِیل الأشعرِی عن مُحمّدِ بنِ سِنانٍ عن أبِی‌مالِک الجُهنِی قال سمِعتُ أباعبدِاللّهِ علیه‌السلام یقُولُ: «ثلاثةٌ لا یُکلِّمُهُمُ اللّهُ یوم القِیامةِ و لا یَنظُرُ إِلیهِم و لا یُزَکِّیهِم و لهُم عذابٌ ألِیمٌ مَنِ إدَّعَی إِمامًا لیست إِمامتُهُ مِن اللّهِ و مَن جَحَد إِمامًا إِمامتُهُ مِن عِندِاللّهِ و مَن زَعَمَ أنّ لهُما فِی الإِسلامِ نصِیبًا.»¹

منظور از «لهَمُا» عمر و ابوبکر است.

در اینجا یک روایت جالبی هست:

عن مُحمّدِ بنِ الحسنِ عنِ الصّفّارِ عنِ الحسنِ بنِ‌ مُوسی الخشّابِ عن یزِید بنِ إِسحاق شعِرٍ عن عبّاسِ بنِ یزِید عن أبِی‌عبدِاللّهِ علیه‌السلام قال: قُلتُ لهُ إِنّ هؤُلاءِ العوامّ یَزعُمُون أنّ الشِّرک أخفی مِن دَبِیبِ النّملِ فِی اللّیلةِ الظّلماءِ علی المِسحِ الأسودِ، فقال: «لا یکونُ العبدُ مُشرِکاً حتّی یُصَلِّی لِغیرِ اللّهِ أو یَذبَحُ لِغیرِ اللّهِ أو یَدعُو لِغیرِ اللّهِ عزّ و جلّ».²

منظور حضرت از مشرک در اینجا همین عنوان مصطلح مشرک است، و آن عنوانی نیست که در سایر مطالب گفته شده است.

تلمیذ: آیا نحوۀ عذاب افراد هم فرق می‌کرد که راجع به بعضی‌ها می‌گفتند: بکشید و بعضی‌ها را می‌سوزاندند؟

استاد: بله، در مورد غلات آتش آوردند و اینها را در حفیره‌ای گذاشتند و بعد آتش جمع کردند، دودشان را آوردند که اینها را خفه کنند و بکشند.³

من خیال می‌کنم که شاید منظور حضرت این بوده که خواستند اینها را به‌تدریج بکشند یعنی اینها اگر می‌توانند برگردند. این‌طور نیست که خواسته باشند آنها را حبس کنند تا راه فراری به این وسیله نداشته باشند. بعید است که این‌طور باشد!

تلمیذ: همان‌موقع که خدمت حضرت آمدند و ادعا کردند، مسلمان نبودند چون از هندوستان آمده بودند، هندوستان هم آن زمان مسلمان نبودند.

استاد: نه، غیر از آن هم داریم.

تلمیذ: نه، همان روایت.

استاد: روایت اهل زهد بوده است.

تلمیذ: چطور با اینکه مسلمان نبودند، حضرت در اینجا حکم اعدام فرمودند؟!