احکام، دائرمدار مقام اثبات و ثبوت

استاد: مسلمان بودند دیگر!

تلمیذ: اینها از هندوستان بودند، در آن موقع اسلام نیاورده بودند.

استاد: در سودان و آنجاها هم بودند.

تلمیذ: از هندوستان آمده بودند.

استاد: می‌دانم. ممکن است در آنجا بودند و بعد به مدینه آمدند ـ یک‌دفعه که نمی‌آیند، به‌تدریج به مدینه آمدند ـ و زندگی می‌کردند. این‌همه از زنگ و این‌طرف و آن‌طرف و آفریقا می‌آمدند، سیاه‌ها هم آمدند، در مدینه بودند و آن موقع مدینه هم خیلی بزرگ بوده است.

تلمیذ: قبلاً که این روایت را خدمت شما مطرح کردیم شما فرمودید که هندوستان چون اهل عرفان و سلوک و مبارزه با نفس بودند، انکشافات باطنی داشتند و ادراک می‌کردند.

استاد: بی‌جهت که پافشاری نکردند! اینکه حضرت در اینجا این‌طور فرمودند به این دلیل بود که می‌خواستند اینها را متوجه کرده باشند. عبدالله بن سبأ هم همین‌‌طور. حضرت آنها را متوجه کرده است ولی از اعتقاداتشان دست برنداشتند. بالأخره آنها می‌فهمیدند، ادراکی داشتند ولی بین ظهور و مظهریت خلط کرده بودند. حضرت در اینجا جنبۀ مظهریت را برای آنها لحاظ کردند، جنبۀ ظهور را لحاظ نکردند.

اللهم صلّ علیٰ محمد و آل محمد