اهمیت تاریخ و فهم عرفی در استنباط احکام فقهی

تلمیذ: این از آنجاهایی است که می‌توانیم بگوییم ارادۀ جدّی باید باشد.

استاد: بله، احسنت! آن چیزی که می‌خواستم بگویم این است که اگر آن غرض عقلائی در این منحصر شود بدون احتمال غرض عقلائی دیگر، ما می‌توانیم استفادۀ اطلاق کنیم.

آیا همۀ رفقا برای این روایات باب ارتداد آمادگی دارند؟ باید حضور ذهن داشته باشند، چون روایات خیلی زیاد هستند.

تلمیذ: آیا روایات و نظر شیعه؟

استاد: بله.

تلمیذ: روایات سنّی‌ها چه؟

استاد: حالا آنها را هم عرض می‌کنم. حتماً باید آنها را هم در‌نظر گرفت ولی آنچه فعلاً مطرح است، همین روایاتی است که در وسائل و مستدرک هستند.

تلمیذ: لازمۀ این مطلبی که الآن فرمودید این است که شخص باید بر تمام کتب مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ تسلّط داشته باشد.

استاد: باید تسلّط داشته باشد.

تلمیذ: و همین‌طور به معصومین علیهم‌السلام می‌رسیم.

استاد: بله.

تلمیذ: آیا در فرمایشات معصومین هم باید تسلط داشته باشیم؟

استاد: باید تسلط داشت. یعنی این‌طور نیست که خیلی باز مطلب را مطرح کنند، حساب و کتاب دارد! یک‌وقت هست که ما بخواهیم مثل دأب متعارف حوزه مطالب را مطرح کنیم، خیلی دستمان باز است، اما یک‌وقت می‌خواهیم ببینیم که واقعیت چیست. این شوخی نیست! یعنی می‌خواهیم مسئله‌ای را بر گُردۀ عصمت بگذاریم و می‌خواهیم بر گردۀ معصوم علیهم‌السّلام بگذاریم یا می‌خواهیم یک مطلب را بر کتابُ‌ الله تحمیل کنیم! نمی‌توانیم به اطلاق تمسّک کنیم که از آیۀ ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾¹﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾²﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ﴾³ استفادۀ قضاوت مرأة کنیم! نمی‌شود! هر چیزی حساب و کتابی دارد! همین‌طور با هر احتمالی و حداقل عدم احراز قیدی نمی‌توانید بر گردۀ آن بگذارید؛ حتی بدون تتبّع کافی! این تتبّعات اجمالی مَلعَبه قرار دادن کتاب‌ الله است! ملعبه قرار دادن معصوم است و صحیح نیست!

تلمیذ: با این بیانی که در مورد اجمال کتاب فرمودید، پس ما برای درس خواندن هم که خودبه‌خود یک‌سری اشکالاتی از جهت سند و بیان و نقل راوی و هزاران اشکالی که حضرت‌عالی هم طبق ممشای قوم خیلی از آنها را قبول ندارید، دست ما نسبت به احکام غیر از مسائل سلوک بسته است دیگر.