اهمیت تاریخ و فهم عرفی در استنباط احکام فقهی

تمام این روایات از زمان پیغمبر و دویست و پنجاه و هفت سال در زمان ائمه، به همین کیفیت بود و تا آخر هم همین‌طور بود و هیچ‌وقت عوض نشد؛ درحالی‌که اسلام گسترش پیدا کرد. فرض می‌کنیم که در مکه و مدینه و اطراف آن برنج نبوده است اما در زمان عمر وقتی که اسلام گسترش پیدا کرد و به ایران و نواحی شمال و مازندران و خیلی از نواحی‌ای که مردم برنج می‌خوردند رسید، چرا در آن موقع روایات مربوط به زکات عوض نشدند؟! اتفاقاً در باب زکات فطره از امام حسن عسکری علیه‌السّلام روایت وجود دارد که وقتی قوت غالب هر طائفه و ملّتی و بلدی را بیان می‌کنند، به طبرستان که می‌رسند می‌فرمایند که چون قوت غالب آنها برنج است، باید زکاتشان برنج باشد.¹ چطور این مسئله در مورد زکات نیست؟!

اطلاع بر وضع آن زمان و وضع اقتصادی‌شان به انسان در فهم روایات خیلی کمک می‌کند. طرف همین‌طور به یک روایت راجع به رزق نگاه می‌کند و بعد بدون توجه به چیز دیگری به همه چیز گسترش می‌دهد! فتوا دادن آسان نیست! الآن که دیگر... !

شخصی پیش ما آمده بود و می‌گفت که مادرزن من یک زمین دارد و دو دختر دارد که می‌خواهد برای آنها جهیزیه بگیرد. یا باید این زمین را بفروشد و به مکه برود یا برای دوتا دخترش جهیزیه بگیرد، چه‌کار کند؟! گفتم: مکه واجب نیست باید برای دخترهایش جهیزیه بگیرد. بعداً پیش شخص دیگری رفت و حالا اسم نمی‌برم، گفته بود: «نه، باید به مکه برود، خدا بزرگ است»! تو غلط می‌کنی فتوا می‌دهی! خدا بزرگ است یعنی چه؟! مسئلۀ وجوب و حرمت است! این مزخرفات چیست؟! حالا طرف کسی است که مطالب عروة را نمی‌فهمد! یعنی اگر عروة را جلوی او بگذارند نمی‌فهمد! اگر فهمید من از او تقلید می‌کنم! اگر یک فرع از عروة را بدون غلط برای من معنا کرد، من از او تقلید می‌کنم! به‌به‌! دین شیخ طوسی، شیخ مفید و شیخ مرتضی چه بر سرش آمد؟! می‌گوید: به مکه برود، خدا بزرگ است!