کیفیت مختلف تعابیر فقهاء در ماهیت ارتداد

حالا إن‌شاءالله در جلسۀ آینده از کتاب مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ هم شواهدی را ذکر می‌کنم که حتی بعضی از بزرگانِ از آقایان فتوا به کفر ملاصدرا ـ رحمة الله علیه ـ داده‌اند! حاج میرزا حسین نوری فتوا به کفر ملاصدرا داده است!¹ به‌خاطر تعبیری که ایشان از یک روایت مهم یا از یک آیۀ قرآن کرده است، با اینکه بنا بر فهم او (ملاصدرا) و آنچه که ما هم می‌فهمیم، بسیار مطلب صحیح و درستی است! حالا چون این آقا (میرزا حسین نوری) اشتباه فهمیده است و فتوا به کفرملاصدرا ‌داده است، آیا دلیل بر این است که بقیه هم متابعت کنند؟!

لذا می‌بینیم که برگشت بسیاری از این فتاوای مجمعٌ‌علیها به این است که یا اصلاً اجماعی نیست و خود فقیه گفته است که اجماعی است و مجمعٌ‌علیها است، چون چند نفر را در بلد خودش و در مدینۀ خودش و این‌طرف و آن‌طرف پیدا کرده است که آنها هم همین فتوا را می‌دهند.

اشکال به کتاب خلاف شیخ طوسی نسبت به نقل قول اجماع الأمة

به‌قول شیخ طوسی ـ رحمة الله علیه ـ در خلاف، در هر مسئله‌ای می‌گوید: «به اجماع الأمة است!»² اجماع الأمة چیست؟! شما اصلاً پایت را از این شهر بیرون گذاشته‌ای که می‌گویی اجماع الأمة؟! یک کتابخانه داشته‌ای که چندتا کتاب در آن بوده است، فوراً حکم به اجماع الأمة کرده‌ای یا هرجا که نفهمیدی این‌طور گفته‌ای! حالا ما بیش از این جسارت نمی‌کنیم! فتوای خودت را فتوای اجماع الأمة گرفته‌ای! شما این خلاف را از اول تا آخر باز کنید، می‌بینید که فرمود: «این مسئله ‌این است به اجماع الأمة»! اجماع الأمة کجا است؟! وقتی که آدم دقت می‌کند، متوجه می‌شود که مطلب به این کیفیت هم نیست.

تلمیذ: پس دراین‌صورت این ضروریات هم خیلی محدود می‌شوند!

غلط بودن بحث از ضروریات در باب ارتداد

استاد: لذا اصلاً بحث از ضروریات کردن در باب ارتداد غلط است! یعنی یکی از نکاتی که در این بحث داریم این است که ما در بحث ارتداد بگوییم: «انکار ضروری».