معیار ارتداد و تاثیر زمان و مکان در احکام

تأثیر زمان و مکان در تغییر مصادیق حکم

این تبدل حکم در یک زمانی دون هذا، از این باب نیست که زمان [موجب تبدل حکم است،] اشتباه نشود! اشتباهی که اینها می‌کنند این است که می‌گویند: «زمان و مکان به‌طورکلی حکم را عوض می‌کنند»! نه‌خیر، زمان و مکان مصادیق حکم را تغییر می‌دهند، این‌طور نیست که حکم را عوض کنند! نفس اخراج دم حرام نیست بلکه اخراج دم بدون منفعت محلّله حرام است؛ مانند ضرب و جرح؛ چون منفعت محلّله‌ای بر آن مترتّب نیست حرام است. اما اگر در زمانی شرایط برای منفعت محلّله پیدا شد اشکالی ندارد.

پس زمان و مکان حکم را عوض نمی‌کنند بلکه شرایط تحقق حکم کلی را فراهم می‌کنند. حکم کلی این است که اگر بر جرح منفعت محلّله‌ای بار شود، حرام نیست ولو در زمان خود رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم باشد. و اگر منفعت محلّله‌ای مترتّب نشود، حرام است ولو فی زماننا هذا. پس زمان و مکان چیزی را عوض نکردند. اگر در زمان خود رسول خدا این‌طور بود یعنی اگر ممکن بود که دم را به مریضی اهداء کرد، در زمان خود رسول خدا حلال می‌شد و اگر الآن در شرایطی که باشیم بر خود جرح منفعت محلّله‌ای مترتّب نشود، ـ در همین زمان ما هم که عصر اتم است و یکی‌یکی کشورها [بمب اتم می‌سازند]، شنیده‌ایم که اخیراً پاکستان هم بمب اتم ساخته است! حالا چه زمانی نوبت ما شود خدا می‌داند! ـ در همین زمان ما حرام است! پس اینکه زمان و مکان در اجتهاد دخالت دارند، حرف خیلی بی‌معنایی است! زمان و مکان چه دخالتی دارند؟!

صحبت در این است که در هر شرایطی اگر شرایط برای تحقق آن حکم کلی مِن قبَل الشَّارع باشد، مصادیق برای این حکم کلی هم در خارج تحقق پیدا می‌کنند و اگر در زمانی شرایط نباشد، مصادیقش هم تحقق پیدا نمی‌کنند. این‌طور نیست که این حکم از حرمت به حلّیت متبدّل ‌شود! هیچ‌وقت حرام به حلّیت متبدّل نخواهد شد و هیچ‌وقت حلال به حرام متبدّل نخواهد شد! من‌باب‌مثال همین شراب و خمر که حرام است، هیچ‌وقت این حرمت به حلّیت متبدّل نخواهد شد.