بررسی دلالت آیات بر ابراز نظریات مخالف

یا اینکه همان‌طور که قوم فرموده‌اند بگوییم که «إنّهُم لکاذبون فی الشهادة»،¹ اینها در شهادت کاذب هستند، چون مقام شهادت مقام اظهار و ابراز و اثبات است. مقام ابراز و اظهار با مقام ثبوت و ظهور تفاوت می‌کند. مقام ابراز یعنی آن نحوۀ اظهار نفس، نحوۀ تخاطب، به‌عبارت‌دیگر اظهار وجود کردن، اظهار کردن به اینکه من هم حرفی را بیان می‌کنم.

معنای شهادت

این مقام، مقام اظهار و مقام اثبات است، چون شهادت یعنی بیان ماوقع کردن، بیان آن چیزی است که اعتقاد دارد. وقتی که شخصی شهادت می‌دهد یعنی بالإلتزام می‌گوید که من آنچه متیقّن می‌دانم بیان می‌کنم. وقتی که شهادت بر زنا می‌دهند معنایش این است که من این زنا را دیده‌ام و بیان می‌کنم، وقتی که شهادت بر قتل می‌دهند یعنی من قتل را دیده‌ام و باور و یقین دارم و الآن این را ابراز می‌کنم. این معنای شهادت است.

معنای شهادت کذب

معنای شهادت یعنی نقل یک قضیه که از اعتقاد قلبی حکایت می‌کند. پس وقتی که این شهادت با آن اعتقاد قلبی مخالف بود، این شهادت، شهادت کذب می‌شود.

در اینجا بحثی وجود دارد که کذب به چه گفته می‌شود؟ بنابراین ما می‌توانیم بگوییم که اگر کلام نفسی، معتقَد فاسد باشد، به مصداق این آیۀ شریفه آن کلام لفظیِّ مخالف، کذب خواهد بود. در اینجا آن کلام کذب نیست بلکه گوینده متصف به کذب است. دقت کنید، نمی‌گوید که کلام دروغ است، کلام کذب است، بلکه در اینجا مسئلۀ افتراق بین کذب و کاذب است.

معنای کذب و متکلّمِ کاذب و خاطی

کذب آن است که نفس کلام مطابق با واقع و نفس‌الأمر نباشد. کلام کاذب به آن کلامی گفته می‌شود که آن کلام مطابق با نفس‌الأمر نیست. نفس‌الأمر غیر از این است و کلام غیر از این است.

اگر این کاذب وصف برای متکلم شود، معنای اخصّ از این را پیدا می‌کند. متکلمِ کاذب یعنی متکلمی که در مقام کذب است.