بررسی دلالت آیات بر ابراز نظریات مخالف

یکی دیگر از آیاتی که مؤیّد این مسئله است آیه‌ای است که خطاب به پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌باشد:

﴿وَلَوۡ تَقَوَّلَ عَلَيۡنَا بَعۡضَ ٱلۡأَقَاوِيلِ * لَأَخَذۡنَا مِنۡهُ بِٱلۡيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعۡنَا مِنۡهُ ٱلۡوَتِينَ﴾.¹

یعنی اگر پیغمبر از پیش خود بر ما چیزی ببندد یعنی بخواهد بعضی از مطالب را از پیش خود بر ما ببندد با توجه به اینکه ما نگفته‌ایم، در اینجا این مسائل را متوجه او خواهیم کرد.

اگر پیغمبر از پیش خود نبندد و واقعاً بداند که این حکم، حکم خداست ولی درواقع حکم خدا نباشد، در اینجا مصداق این آیه نخواهد بود. واقعاً اگر پیغمبر این‌طور احساس کند که حکم خدا این است و باید این‌طور برای مردم بیان شود و این‌طور بهتر است، اگر مطلب به این‌صورت باشد ﴿لَوۡ تَقَوَّلَ﴾ صدق نمی‌کند. ﴿لَوۡ تَقَوَّلَ﴾ در آنجایی است که حکم خدا را بداند و بخواهد از پیش خود با خلق مراعات کند و یک مسئلۀ بهتری را بیاورد و با مردم مماشات کند درحالی‌که یک آیه برای تکلیف یک حکم آمده است، دراین‌صورت ﴿تَقَوَّلَ﴾ صدق می‌کند. آیه این را می‌رساند ـ پیغمبر که این کار را نمی‌کند، هیچ‌وقت این کار را نمی‌کند! ـ که اگر بدون قصد و از روی اعتقاد مطلبی را گفت، ﴿تَقَوَّلَ﴾ بر این آیه صادق نخواهد بود. البته آیات دیگری هم هست که إن‌شاءالله جلسۀ بعد مطرح می‌کنیم.

تلمیذ: ... ؟

استاد: إی، ﴿يَسۡتَمِعُونَ ٱلۡقَوۡلَ﴾ یعنی البشارة، یعنی أفراد الذی یَستمعون الأقوالَ کلَّها و یَختارون منهم الأفضلَ، «الف و لام» الجنس. الله تعالی یُوجّهنا و شَوّقنا أن نَستمِعَ الأقوالَ کلَّها.

[﴿يَسۡتَمِعُونَ ٱلۡقَوۡلَ﴾ یعنی بشارت، یعنی افرادی که همۀ اقوال را می‌شنوند و از بین آنها بهترین را انتخاب می‌کنند، «الف و لام» برای جنس است. خدا ما را متوجه می‌کند و تشویق می‌کند که همۀ اقوال را بشنویم.]

تلمیذ: ... ؟

استاد: لا، هذا فی عالمِ الثبوت، الله تعالی یقول فی نفسِ الأمر و المسألةِ لا بأس أن الإنسان یَستمعَ المسائلَ و الأقوالَ المختلفةَ و یَختارُ منهم الأحسنَ. فالله تعالی فی بدایةِ الأمر هو یجیزُ ذلک مثلاً شخص یظهر عقیدتَه و المسائلَ هو فیه و لو کان هذه المسألة مخالفٌ.