اجتهاد در احکام حج، از آیات و روایات تا فتوا

این مسأله باید مورد نظر باشد، بله در راستای این قضیه خب انسان از فهم بقیه هم کمک می‌گیرد فلان آقا که فلان مطلب را گفته لعلّ این که او به یک دلیلی دسترسی پیدا کرده و ما اطلاع نداشتیم، اتفاق می‌افتد، این همه کتب وجود دارد و حالا کی می‌تواند به همه این مسائل برسد.

و یا اینکه به قول مرحوم آقا می‌فرمودند: ما در درس آقا شیخ حسین حلی می‌رفتیم - چون ایشان خیارات را پیش مرحوم حلّی خوانده بودند- می‌فرمودند: گاهی اوقات می‌شد که مرحوم آقا شیخ حسین برای استدلال در یک مورد در خیارات از نکاح دلیل می‌آورد یعنی یک روایتی که در نکاح آمده است و اصلا خود همان صاحب وسایل به فکرش هم نمی‌رسید که این روایت ممکن است مثلاً در باب متاجر و خیارات مورد استفاده قرار بگیرد، چه به دلالت تضمنیّه یا به دلالت مطابقیه ایشان می‌آمد مثلا یک همچنین استدلالی را می‌کرد و خب آدم اصلا تعجب می‌کرد که چطور این تبحر این قدر وجود داشته باشد که ناظر به این مسأله باشد، اینها چیزهایی است که باید من حیث المجموع برای انسان به دست بیاید تا این که بتواند استفاده کند، شما ممکن است یک کتاب فقهی مثل جهاد یا صلاة را تمام ‌کنید و دیگر احتیاجی به چیز دیگر ندارید؟ در بحث خارج، این نیست که انسان فقط بیاید مسئله بگوید و مطلب را بیان کند بلکه این است که الان که امام علیه السّلام در میان ما نیست ما چطور از کلام امام صادق حکم را دربیاوریم، این باید فقط مدّ نظر باشد، خب البته انسان به افراد دیگر به متون دیگر برای آشنائی با کیفیت فهم آنها هم، اشکال ندارد مراجعه می‌کند، مخصوصا این که اگر افراد، افراد متمایزی باشند. علی کل حال این مسئله هست؛

بحث ما دیگر روی این کیفیت است وآن را هم مدّ ‌نظر قرار می‌دهیم ولکن ما به متون کلی نظر داریم و نه این که فقط به مسائل و خصوصیات و جزئیات.