مرتب سازی:
جلسه ۱
12استاد: حضرت میگوید ما گفتیم ارجعوا الی رواة احادیثنا، باید بروید پیش آنها، همۀ مردم که نیامدند پیش امام صادق پای درس حضرت، میگویند بروید پیش آنهایی که آمدند در این مدینه و سالها در این مسجد مدینه پای درس من نشستند و من گفتم و اینها برایشان فهم پیدا شده است اگر یک جا از من مسألهای در دست نیست آنها میتوانند استخراج کنند.
تلمیذ: من این را میخواهم عرض بکنم: که این فهم خیلی راحت بدست میآید یعنی با یکید یعنی با مقدار ممارست با امام و با کلمات امام، میتواند راحت به دست بیاید!
استاد: نخیر آقا جان! همچنین راحت هم نیست، اگر راحت به دست میآمد...
تلمیذ: مگر چقدر روایت شنیدند؟ مگر چقدر در خدمت امام بودند؟
استاد: سالها بودهاند!
تلمیذ: أنّ محمد بن مسلم کان کثیر الروایة عن الامام علیه السّلام!
استاد: سی هزار روایت نقل کردند…
تلمیذ:؟
استاد: حضرت به هر کسی که این حرف را نمیزند!
تلمیذ: در روایات داریم که حضرت فرمودند: أفت للناس! یعنی فتوا بده!
استاد: راجع به یونس و راجع به افراد دیگر این مطلب را بیان کردهاند! و در یک مورد داریم که فرمودهاند: قوله قولی، حضرت به هر کسی که نمیگوید قوله قولی، بله خیلی از افراد خباند، همه شیعیان امام هستند، اگر همه شیعیان [به این درجه] هستند پس این اختلافات از کجا آمده است.
بله این مسئله هست که اجتهادِ الان سخت تر از اجتهاد آن موقع است، بله این مسئله است، آن موقع امام بودند یکی را میفرستادند سؤال میکردند ولی الآن دیگر این نیست. اجتهاد الان خیلی مشکل تر است و خیلی احاطۀ بیشتری میخواهد و فروع مسائل بیشتر شده است. ابواب متاجری که الان هست، این مسائل مستحدثه، کجا در آن زمان بوده است؟ آن زمان اثری از اینها نبوده است.
تلمیذ: منظور من هم این نبود که آن فهم را لازم ندارد بلکه آن فهمیکه آن زمان حاکم بوده و به اجتهاد میرسیده و منظور امام و منویات امام را میفهمیده است آن فهم الان بر حوزه آن حاکم نیست.