جلسه ۳۲

نسبت به اين مطلب، اصوليين بحث را بردند در آن مواردي، كه در آن موارد مساله به خارج از مكلف و آن حيطه تكليفي تعلق دارد قدرت را در آنجا بردند و واجب را در ارتباط با او مشروط يا مطلق تصور كردند البته مشروط تصور كردند مطلق كه ديگر در آنجا معنا ندارد مثل اينكه فرض كنيد زوال، زوال كه عبارت است از حركت خورشيد و وقوف او در مسقط‌الرأس اين در اختيار مكلف نيست يا اين كه بالنسبه به عقل، عقل در اختيار مكلف نيست ، بلوغ در اختيار مكلف نيست آن اموري كه در اختيار مكلف نيست، و خارج از اختيار اوست، واجب نسبت به آن واجب مشروط مي‌شود. 

قدرت به عنوان عام، همان طوري كه عرض شد، عبارت است از اقتدار بر فعل كه مكلف قادر بر اتيان بر فعل باشد، قدرت بر فعل در مقابلش عجز است يعني به چه فردي مي‌گويند قادر بر فعل؟ به هر شخصي كه از نقطه نظر علت تامّه، براي اتيان فعل سلسله عليت به مرحله تمام برسد و موانع هم براي تحقق آن فعل مفقود باشد در اين جا صادق است كه قدرت در اين جا محقق است كه آن قدرت عبارت است از استعداد و قابليت شخص براي انجام فعل اين مساله، نه ارتباطي به مكلف عاقل دارد و نه ارتباطي به شاب دارد و نه به شيخ و حَرِم دارد و نه به صبي و رضيع دارد، همه اين ها در اين مساله واحد هستند يعني همان طوري كه ممكن است يك شخص عاقل بالغ، در سي سالگي قادر بر يك مساله باشد ممكن است به واسطه اين موانع اين اطلاق عاجز بر او صدق بكند يا عدم القادر يا غيرقادر بر او صدق بكند. اين جا قدرت از باب تقابل ايجاب و سلب است يعني در اين جا اتيان بر فعل، بدون ملاحظه هيچ علتي، اتيان بر فعل را قدرت مي‌گويند عدم الاتيان را به او مي‌گويند عجز، بنابراين يك طفل دوساله آيا قادر بر اتیان صلاة است ؟ نخير قادر نيست قطعا صدق مي‌كند كه اين قادر است يا قادر نيست؟ كه البته قادر نيست يك طفل رضيع آیا قادر بر صوم است؟ نه نيست اين تقابل ، تقابل سلب و ايجاب است يعني قدرت در اين جا به عنوان يك هويت و ماهيت تكوينيِ خارجيِ غيرشرعي بحث قدرت در اين جا بحث شرعي نيست، بحث تكويني است، يك فاعل در اتيان فعل خودش، يا قابليت براي اتيان را دارد يا ندارد به هر علتي مي‌خواهد باشد، علت، علت شخصي باشد يا علت علت خارجي باشد اين مساله فرق نمي‌كند اين تقابل ، تقابل سلب و ايجاب است.