جلسه ۳۲

وقتي مولا هنوز به عبد حكم وجوب اكرام را نكرده كه اكرم زيداً ليلة ‌الخميس در اين جا اصلا بحث اين كه اين عبد قادر بر اكرام است يا قادر نيست بحث لغو است، هنوز امري نيامده از طرف مولا بحث قدرت را چه مي‌خواهي بكني هنوز از مولا نيامده اكرم زيداً ليلة‌الخميس حالا بيائيم بگوئيم آیا اين عبد قادر بر اكرام است، كدام اكرام؟ وقتي كه اكرامي هنوز نيست قدرت بر اكرام يعني چي؟ مثل اين كه بگوئيم آن كبوتري كه بالاي سقف نشسته بالاي پشت بام نشسته آيا قادر بر اكرام زيد هست يا نه؟ چه ربطي دارد اصلا از بحث خارج است بايد اين قدرتِ بر اكرام ، اكرامي باشد تا اين كه اين قدرت صدق بكند حالا اين عبد مي‌تواند حكم مولا را امتثال بكند يا نمي‌تواند امتثال بكند؟ قادر بر امتثال هست يا نيست؟ قبل از اين كه مولا حكم به اكرام بكند قدرت بر امتثال و عدم قدرت امتثال چه معنايي دارد؟ بله اگر يك عبدي باشد كه قدرت بر امتثال نداشته باشد و مريض باشد آن وقت بگويیم آقاي مولا شما که داريد امر به اكرام مي كنيد اين اصلا مريض است آن وقت مساله اصلا به عجز برنمي‌گردد اشكال در بالاخانه مولا پيدا مي‌شود كه مولا با وجود عدم اقتدار عبد بر امتثال باز در اينجا حكم به اكرام مي‌كند كه اصلا باز حكم در آنجا حكم لغو و عبثي خواهد بود.

پس بحثي كه اصوليين در باب واجب مطلق و واجب مشروط مي‌كنند ما اول بايد در قدرت اين بحث را بكنيم كه اين بحث قدرت در كجاست آيا اين قدرت بحثي كه ما مي‌كنيم در ظرف تشريع است يا در ظرف تكوين است؟ بحث تكوینی اصلا ارتباطي ندارد وقتي كه حكم هنوز به صلاة نيامده قبل التشريع حالا در زمان پيغمبر صلي اللَه عليه وآله خود ايشان مُلهِم بود و نماز مي‌خواند و به آن كيفيت نه حالا فرض كنيد افراد ديگر مثلاً مشركين، مشركين كه هنوز مسلمان نيستند هنوز اصلا دعوت رسول اللَه صلي اللَه عليه وآله به رسالت افشا نشده آيا مشركين قادر بر صلاة هستند؟ نيستند اين عدم قدرت بر صلاةﺓ آيا قدرت تشريعي است يا تكويني؟ این اصلا تکوینی است، چرا؟ چون اصلا امري نيست در اين جا نبايد بگوييم كه مكلف در اين جا قادر هست يا قادر نيست بحث قدرت در ظرف تشريع اين بحث اصلا منتفي خواهد شد اصلا امري به صلاة نيامده كه اصلا اين مشرك قادر باشد كه بعد الامر صلاةﺓرا اتیان بكند يا قادر نباشد پس قدرتي كه در باب اصول از آن قدرت بايد بحث بشود كه واجب را بالنسبه به قدرت بسنجند و ملاحظه كنند كه آيا آن واجب مطلق است يا مشروط که مي‌رود بحث درباره صلاة بالنسبه به تحصیل طهارت، صلاةﺓ بالنسبه به استقبال، صلاة بالنسبه به ثوب طاهر، صلاة بالنسبه به رعايت تنجز و خبثبت و حدثيت و... اين ها مساله مي‌رود در اين جا اصلا قدرت در ظرف تشريع است نه قدرت تكويني كه مربوط به انجامش باشد خب معلوم است وقتي كه يك بچه‌اي هنوز تكليف نشده قادر بر صلاة نيست وقتي كه يك بچه‌اي تكليف نشده معلوم است قادر بر حج نيست چون تكليفش نيامده حالا بحث احكام و اين ها به جاي خودش باقي است منظور الزام بر فعل و اين هاست، پس بنابراين آن قدرتي كه بايد آن قدرت باشد و روي آن قدرت بايد حساب بشود و روي آن قدرت بايد در نظر گرفته بشود، اوامر شارع و ارتباطش با او، آن قدرت در ظرف تشريع است يعني وقتي كه حكم مولا بر وجوب يك امر آمد، حالا بايد ببينيم كدام يك از اين شرايط خارجي كه( حالا آن شرط صحت و اينها است) مورد اقتدار عبد هست و كدام يك نيست، بعد از اين كه امر مولا آمد بعد البلوغ امر آمد بالنسبه به صلاةﺓ امر آمد حالا كه بالنسبه به صلاة امر آمد … إِنَّ اَلصَّلاٰةَ كٰانَتْ عَلَى اَلْمُؤْمِنِينَ كِتٰاباً مَوْقُوتاً ﴿النساء،103﴾ امر به صلاة آمد و اين شخص هم بالغ شد، حالا نسبت به صلاة بايد ببينيم اين صلاة نسبت به كداميك از شرايط آيا مكلف قادر هست يا نيست بالنسبه به زوال مي‌بينيم مكلف قادر نيست دستش بسته است بايد زوال پيدا بشود تا مكلف بتواند پس اين صلاة نسبت به زوال مي‌شود واجب مشروط البته اين مساله باز فعلاً بماند تا بعد راجع به اين قضيه صحبت خواهيم كرد بالنسبه به طهارت، تحصيل طهارت مكلف مي‌تواند برود انجام بدهد شارع بگويد وقتي كه وقت زوال شد بعد يك امر مجدد بكني كه حالا برو تحصيل طهارت بكن، خب دنده‌ات نرم پاشو برو بكن ديگر ده دفعه كه نبايد بگويد آن كه مثل ما بيكار نيست نه بابا شارع خيلي كار دارد آنقدر اين خدا كار دارد ملائكه اش كار دارند زمين و آسمان و اين عوالم كه اين وقت ندارد كه يكي يكي اوامر پشت اوامر، يك امر مي‌گويد ديگر شنونده بايد عاقل باشد خودش بايد برود بفهمد پس يك امر به وجوب صلاة مي‌آيد بعد مي‌گويد من صلاةﺓ بدون طهارت نمي‌خواهم پس بايد بروم تحصيل طهارت كنم مي‌گويم خدايا تو آيا امر كردي بعد از اين صلاةﺓ كه من وضو بگیرم؟ آيا قدرت مرا در نظر گرفتي؟ مي‌گويد يك مقدار بلند شود گيوه‌ات را پايت كن دو قدم راه برو اگر اين جا دم حوض آب نيست اقلاً لب رودخانه آب هست مي‌گوئي من تا رودخانه بلند شوم بروم وضو بگيرم؟ می گوید، بله، بلند شو، بايد بروي، بايد ببيني كه اتيان امر چقدر براي تو اهميت دارد آيا اين قدر اهميت دارد كه بلند شوي تا رودخانه بروي يا نه؟ اگر اهميت ندارد سرجايت بتمرگ.