نیّت احرام (2)

روایت دیگری در اینجا داریم که از امام صادق علیه السلام، حضرت در اینجا معیار را ستةَ أشهر فرموده‌اند: «مَن أقامَ بِمکةَ سِتَةَ أشهرٍ فَهوَ بِمَنزَلةِ أهلِ مکةَ»،¹ مطلب در اینجا چه‌طور می‌شود؟! امام صادق می‌فرمایند: یک سال و امام موسی بن جعفر می‌فرمایند: شش ماه.

روایت دیگری هم از خود امام صادق علیه السلام داریم که میزان را پنج ماه ذکر کرده‌اند؛ «خمسة أشهر».² ما در اینجا باید با این روایات چه‌کار کنیم؟! در یک روایت یک سال آمده است و در روایت دیگر شش ماه و در روایت دیگر پنج ماه آمده است. در این صورت برگشت مسئله به تحقق اتّصاف و انعقاد موضوعِ برای عمره، تمتع و إفراد است. بنابر روش متعارف مقتضای قاعده در اینجا استصحاب عدم توطّن است و برای انعقاد موضوع توطّن باید به حدّ متیقّن که یک سال است، تمسّک کرد و طبعاً باید روایات خمسة و ستة أشهر را کنار گذاشت چون در تقابل با روایت یک سال است، همان‌طور که بعضی‌ها گفته‌اند. بعضی‌ها به طریق دیگری جمع کرده‌اند و گفته‌اند که حضرت حداقل را در روایت خمسة أشهر مورد توجه قرار داده‌اند و شخص هرچه بیشتر در آنجا بماند صدق توطّن، آکد و اشد و اقویٰ می‌شود ولی خمسة أشهر برای اتصاف کفایت می‌کند.³ چون حداقل زمان برای اقامت، در اینجا خمسة أشهر است.

اتفاقاً هر سه دستۀ روایات، روایات صحیحه هستند ـ احتمالاً سه روایت یا بیشتر، حدود چهار یا پنج روایت داریم ـ مقتضای وثاقت راوی و عمل به مسئلۀ راوی این است که باید فعل انسان در مقام عمل و تقیّد به حدیث و خبر واردۀ از امام به‌نحوی باشد که مخالف با احتیاط نباشد؛ یعنی از یک طرف باید کلام امام علیه السلام را از نظر احتیاط مورد عمل و توجه قرار داد؛ یعنی نباید به صرف وجود یک تضاد و تعارض در کلام امام، آن را مورد طرح قرار داد و هردو حدیث را کنار گذاشت، درحالی‌که هردو از وثاقت کافی برخوردار هستند.