جلسه ۱۳۳

امّا راجع به حج دارد می‌گوید مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميق. از آن‌طرف دنیا باید بیایی بر پای خودت یا بر خرِ لنگ، خر لنگی که معلوم نیست تو را به مقصد برساند یا نرساند باید بروی. وقتی که این‌طور است آیا آدم نمی‌گوید که این چه وضعی است و این چه نسکی است؟ و این چه فریضه‌ای است که این‌قدر راجع به آن تأکید شده است؟ اگر این بیاید، آن‌وقت چطور ممکن است، یک مجتهد با تصور چنین قضیه‌ای بگوید حج واجبِ مشروط است؟! چطور ممکن است؟ مگر اصلاً می‌شود تصور کرد؟! فرضاً بیاید و بگوید حج واجب مشروط است. این از هر مطلقی، اين، اطلاقش بیشتر است. أشدُّ إطلاقاً است حتّی از نماز، حتّی از روزه، حتّی از کذا. درست شد؟ این می‌شود آیه. این‌جاست که مسئله خیلی دقیق می‌شود. این‌طور نیست که آقا کشکی همین‌طور فتوی بده و برو. حساب دارد. مسئله حساب و کتاب دارد. انسان نمی‌تواند راحت فتوی بدهد. وقتی این مسئله را درک کرد، آن‌وقت باید بیاید بگوید زبان وحی این است که قرآن است. زبان وحی فقط چهارده نفرند، بروید سراغ آنها. آنها چه برداشتی از این دو آیه‌ی قرآن کرده‌اند؟ همین. این چهارده معصوم از این دو آیه‌ی قرآن، یکی وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ و یکی هم وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ، چه برداشتی کرده‌اند؟ باید برویم سراغ آنها. وقتی روایات را نگاه می‌کنیم می‌بینیم مثل همین است. مثل همان برداشتی است که خودِ ما کردیم. منتهی آنها با یک زبان دیگر، با یک بیان دیگر، می‌فرمایند زاد و راحله. منظور زاد و راحله است. زاد چیست؟ چلوکباب و خوراک قرقاول است- ان‌شاء الله خدا قسمت كند، همان‌طور كه قسمت خيلي‌ها كرده است- یا اینکه نه آقا، امام صادق علیه السّلام می‌فرمایند: نان و زیت. نان و زیت داری بده به بچّه هایت و برو. مگر نخوانده ایم؟ مباحثه‌اش را کردیم. بحث‌هایش را انجام دادیم. می‌بینیم عجب!! این برداشت امام صادق با آنی که ما اوّل از قرآن فهمیدیم، با هم همسان درمی‌آید. جور در می‌آید. امّا وقتی که در عبارات نگاه می‌کنیم می‌بینیم ائمه می‌خواهند یک خُرده مماشات کنند. نمی‌خواهند آن حکمِ تکلیفی را با آن مُرّش و با آن حدّتش و با آن بُرندگی و آن اِتقانش بیان کنند. یک مقداری می‌خواهند با مردم راه بیایند. این‌جا دیگر مجتهد می‌فهمد تکلیف چیست. لذا اگر شما در روایاتِ ائمه نگاه کرده باشید به نسبت، می‌بینید امام علیه السّلام به هر شخصی یک جور نظر می‌دهد.¹ نگاه می‌کند می‌بیند طرف چه‌قدر تقبّل دارد. پذیرش‌اش چه‌قدر است. حضرت به یکی می‌گوید دوباره برو حجت را انجام بده. یکی را می‌بیند نه، مثلاً شاید بگوید حالا همان خوب است. همانی که داری انجام می‌دهی را انجام بده. توجه می‌کنید؟! این‌ها راه‌هایی است که امام دارد به ما نشان می‌دهد.ها. امام دارد نشان می‌دهد که راهِ رسیدن به حکم الله به چه نحو و کیفیت است. وقتی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم.