عدم مقبولیت عمل اصحاب

عدم قبول عمل اصحاب

لزوم مطابقت عمل اصحاب با موازین

تلمیذ: داریم که اگر روایتی صحیح باشد نباید آن را کنار گذاشت، مرحوم آقا قائل به عمل اصحاب هستند، آیا شما عمل اصحاب را قبول دارید؟!

استاد: خیر! عمل اصحاب را قبول ندارم. من اتفاقاً در بحث‌های گذشته عرض کردم، شما نگاه می‌کنید که شخص بعد از حدود 80 سال از کوفه می‌آید و به امام صادق علیه السلام می‌گوید که ما در کوفه می‌گوییم که امیرالمؤمنین علیه السلام گفته است که احرام را از دویرۀ اهل ببندید، حضرت فرمودند که امیرالمؤمنین علیه السلام کِی این حرف را زده است؟!¹ شخص در منیٰ صحبت می‌کند که یابن رسول الله ما در منیٰ بودیم با ابی‌بصیر راجع به این قضیه صحبت می‌کردیم، وقتی که آمدیم از شما چنین مطلبی را شنیدیم، مطلب شما با مطلب ابی‌بصیر مخالف است، حضرت می‌فرمایند که باید روی مطالبی که می‌شنوید دقت و تأمل کنید و جهات را درنظر بگیرد. صرف عمل اصحاب حجت نیست، عمل آنها باید منطبق با موازین باشد. بله! اگر انسان تمام جهات را مدّنظر قرار دهد، آن‌وقت عمل اصحاب در وهلۀ آخر می‌تواند مؤیّد باشد.

تلمیذ: منظور شما موصوفٌ‌به بودن خبر است، صِرف سلسله روات نیست؛ یعنی ممکن است روایت از حیث سلسلۀ روات صحیح باشد ولی نشود به آن عمل کرد؟ حالا به اعتقاد ما مطلب خیلی روشن است ولی در روایاتی که احکام فقهی را نقل می‌کنند مثلاً یک روایت، کُلّ روایات یک باب را تخصیص می‌زند، آن را باید چه‌کار کرد؟!

استاد: بله! در هرجایی کُلّ مورود یخْتَصّ بِه، انسان باید در هرجایی خود همان مورد را درنظر بگیرد، با توجه به قرائن و شواهد و از فضای آن مجموعه روایات، به‌دست می‌آورد که مثلاً این روایت بر روایات دیگر غلبه دارد.

عدم انحصار طریق تحصیل وثاقت

ما قاعدۀ کلی نداریم، وقتی که مسئلۀ وثاقت مطرح باشد، طریق تحصیل آن فقط یک راه نیست، وقتی که انسان شرائط، وسایل مختلف، تمام آن اقتضائات و خصوصیات را که درنظر می‌گیرد، آن‌وقت به‌دست می‌آورد که این روایت در چه فضایی آمده است و روایت دیگر در چه فضایی آمده است و می‌تواند بین اینها جمع کند. مثلاً آیه‌ای که می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡمُشۡرِكُونَ نَجَسٞ فَلَا يَقۡرَبُواْ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَامَ بَعۡدَ عَامِهِمۡ هَٰذَا وَإِنۡ خِفۡتُمۡ عَيۡلَةٗ فَسَوۡفَ يُغۡنِيكُمُ ٱللَهُ مِن فَضۡلِهِۦٓ إِن شَآءَ إِنَّ ٱللَهَ عَلِيمٌ حَكِيمٞ﴾² و روایاتی که در بحث طهارت انسان وجود دارند را اگر مطالعه کرده باشید، ما هم تمام فضای موجود و خصوصیات را درنظر گرفتیم؛ گفتیم که می‌تواند به این کیفیت باشد یا به آن کیفیت باشد، وقتی که من‌حیث‌المجموع آنها را درنظر بگیرید، می‌بینید که خود ائمه علیهم السلام به این آیه عمل نکرده‌اند؛ خودشان با آن افرادی که نجس بودند در مسجد الحرام می‌نشستند و بحث می‌کردند.³ ائمه می‌توانستند بگویند که این فرد نجس است، لذا به بیرون مسجد برویم مثلاً در صفا و مروه یا جای دیگر صحبت کنیم ولی می‌گفتند که بیا اینجا بنشین، شخص هم می‌آمد و می‌نشست و ائمه علیهم السلام هم مانع نمی‌شدند یا یهودی‌ها و نصرانی‌ها به مسجد مدینه می‌آمدند که صیغۀ وقف مسجد خوانده شده است و می‌نشستند و صحبت می‌کردند یا در خانۀ امام رضا علیه السلام کنیز نصرانی حضور دارد، کنیز نصرانی در خانۀ امام یعنی همۀ خانه به ارتباط با این کنیز آلوده است. چون به وسایل خانه دست می‌زند، کار می‌کند، امام رضا علیه السلام که بیکار نبودند تا به‌دنبال کنیز راه بیفتد و هرجا که می‌رود به او بگوید که به هر چیزی دست نزن، اگر این‌طور بود حضرت باید همۀ زندگی خود را کنار می‌گذاشت تا به‌دنبال کنیز راه بیفتد و مراقب او باشد. این درحالی است که حضرت حتی او را اجبار بر اسلام هم نکردند؛ می‌خواهی مسلمان باش، می‌خواهی نباش.⁴