عدم مقبولیت عمل اصحاب

پس من‌حیث‌المجموع وقتی که انسان در آن فضایی نگاه می‌کند که آن فضا برای او توجیه‌کنندۀ معنای دلیل است، این مسئله را برای انسان به‌وجود می‌آورد. توثیقی هم که منظور بنده است همین است.

طریقۀ جمع‌بندی روایات موافق و مخالف

یعنی انسان مجموع روایاتی را که دارد ـ روایات مخالف و موافق ـ دسته‌بندی می‌کند. یکی از مسائل و راه‌های مهم استنباط همان‌طوری‌که قبلاً خدمت شما عرض کردم، اوّلاًبلااوّل و قبل از رجوع به آراء فقهاء این است که چندتا کاغذ روی میزتان بگذارید و روایاتی را که در این زمینه آمده‌اند، هر روایت را در کاغذ خودش قرار دهید. مثلاً روایتی که به‌طور عام است در یکی از کاغذها و روایاتی که در یک محدوده هستند یا به موارد خاصی تخصیص خورده‌اند، اینها را در یک کاغذ و روایاتی که مسئله را خیلی مقیّد کرده‌اند و روایاتی که اصلاً درست در مقابل اینها آمده‌اند، اینها را هم در کاغذهای دیگر بنویسید، وقتی که اینها را با همدیگر نگاه کنید ـ چون ما فقط همین‌ها را داریم و مسئلۀ دیگری نداریم ـ البته بعد از اینکه جهات سندی و مسائل دیگر در آنها انجام شد، من‌حیث‌المجموع به یک قضیه و به یک جریان فکری می‌رسید که آن جریان فکری تمام این روایات را برای شما توجیه می‌کند. خروجی تأمّل در روایات، آن تکلیف و حکمی است که مراد امام علیه السلام است، ـ در حد مقدور، و الله العالم ـ آن خروجی همان می‌شود که در نگاه به مسائل مختلف برای انسان پیدا می‌شود.

ما در سایر موارد هم همین مطلب و قضیه را مشاهده می‌کنیم مثلاً شما نسبت به کلماتی که از یک شخص بزرگی می‌شنوید، آیا فقط به [همان] یک کلمه‌ای که از بزرگ بشنوید، متمسّک می‌شوید؟! یا تمام مطالبی که از این بزرگ راجع به این قضیه آمده است را جمع‌آوری می‌کنید، ـ ممکن است به ده یا پانزده یا بیست و یا حتی به پنجاه صفحه کاغذ برسد، بعضی‌ها کُلی است، بعضی‌ها تخصیص خورده است و استثناء دارد، تقیید خورده است و یا مطلق است، جهات مختلفی هست ـ وقتی که مجموع اینها را به‌دست آوردید، آن‌وقت یک قضیه به دستتان می‌آید که منظور ایشان در این قضیه این مطلب است و این مطلب دارای فلان خصوصیات است. خلاصه کاری را که انسان در همه‌جا می‌کند، باید همان کار را در مورد استنباط و استخراج احکام اعمال کند.