نکاتی مهم در باب حج و احکام آن

بنابراین در این مسئله هم به همین کیفیت است اگر شخصی مالی دارد؛ یعنی از شخصی قرض دارد و آن شخص فوت می‌کند و می‌داند که حج انجام نداده است و ورثۀ او هم اهل اداء حج نیستند بر او واجب است که با مال او، از طرف او حج انجام دهد و نباید به ورثه بدهد چون ورثه اهل حج نیستند. همان‌طوری‌که مسئله نسبت به خمس یا زکات هم به این کیفیت است. می‌تواند آن مال را برای حج از بلد خود آن شخص خرج کند و هیچ اطلاعی هم به ورثه ندهد؛ لازم نیست که برای خود دردسر درست کند. بر ذمّۀ او است که با آن پولی که برای رفیق او است از طرفش حج انجام دهد. ورثه در اینجا هیچ‌گونه حقی نسبت به مایملک متوفّیٰ ندارند؛ چون قبل از تعلق آن حق، حق‌الله و حق‌الناس نسبت به آنها تعلق گرفته است. وقتی حق‌الله و حق‌الناس اداء شد، آن‌وقت ورثه نسبت به مابقی مال، حق پیدا خواهند کرد.

بنابراین ماحصل بحث این شد که اگر بر ذمّۀ کسی حج است و نتواند آن را انجام دهد ـ به‌عنوان حج نیابی چه در زمان حیات و چه در زمان وفات ـ می‌تواند هم حج بلدی انجام دهد و هم حج میقاتی؛ یعنی نیابت میقاتی بگیرد و همین‌طور این شخص می‌تواند از طرف متوفّیٰ نسبت به سایر امور و فرائض هم بدون اطلاع به وراث و وصی قیام کند البته درصورتی‌که بداند و علم داشته باشد که وصی قائم به این فرائض و حقوق نخواهد بود.

تلمیذ: کسی که در زمان خودش اهل خمس نبوده است، آیا کسی که پولی از متوفّیٰ در اختیارش است، می‌تواند به‌جای متوفّیٰ خمسش را بدهد؟

استاد: بله، می‌شود.

تلمیذ: بدون اطلاع ورّاث؟

استاد: بله، اگر بداند که اهل خمس نیستند باید بپردازد گرچه او نسبت به حُسن و قُبح فاعلی گیر دارد اما چون حکم این قضیه به خود آن فعل تعلق می‌گیرد؛ لذا باید خود آن شخص قیام کند.