نکاتی مهم در باب حج و احکام آن

توضیح آیۀ شریفه ﴿وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا غَنِمۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُۥ...﴾

تعلق خمس به‌مجرّد تحصیل ارباح

﴿وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا غَنِمۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُۥ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِ إِن كُنتُمۡ ءَامَنتُم بِٱللَهِ وَمَآ أَنزَلۡنَا عَلَىٰ عَبۡدِنَا يَوۡمَ ٱلۡفُرۡقَانِ يَوۡمَ ٱلۡتَقَى ٱلۡجَمۡعَانِ وَٱللَهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ﴾.¹

این مسئله هم مبتلیٰ‌به است. می‌فرماید که ﴿فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُۥ﴾! نمی‌فرماید که «فَأَنَّ لِلنّاس خُمُسَه»! از ابتدا این مال در ملک شما نمی‌آید که شما بخواهید آن را خارج کنید یا نکنید، وقتی که شما ربحی به‌دست می‌آورید یا معدنی را کشف می‌کنید یا تجارتی را کسب می‌کنید از ابتدا یک‌پنجم آن اصلاً ملک شما نیست. فرض کنید که شما شریک دیگری دارید و ارباحی که به‌دست می‌آورید از یک قران گرفته تا هر رقم دیگری که باشد، به‌مجرّد تحصیل ربح از همان ابتدا نصف می‌شود و نصفش در ملک شریک قرار می‌گیرد و شما دیگر مالک نصف ربح نیستید توجه کردید؟! این‌طور نیست که نصفش در ملک شما بیاید و بعد از ملک شما در ملک شریک قرار بگیرد، از آن ابتدا که ربح آمد، نصفش رفت.

یا فرض کنید وقتی که شخصی به گنجی رسید، ـ در آن هفت مورد نسبت به تعلق خمس² یا نسبت به زکات³ و امثال‌ذلک ـ از همان ابتدا نصفش در ملک شریک می‌رود پس اصلاً مالک نشده است تا اینکه بخواهد بعداً نصف کند، بله! از نظر شرعی وجوب به صاحب‌المال تعلق می‌گیرد که باید دفع ﴿لِلَّه﴾ کند، دفع متعلَق برای وجوب است، اصل مال ﴿لِلَّه﴾ است که اصلاً داخل نشده است! مثلاً مال شخصی در دست کسی است، باید به او بدهد یا وقتی که مال شخص دیگری در خانۀ شما است و کسی غیر از شما نیست، شما باید به او بدهید اگر ندهید این مال غصبی می‌شود، این مسئله به همین کیفیت است. لذا ﴿فَأَنَّ لِلَّهِ﴾ این لام؛ لام تعلّق ملکیت است یعنی ملکیت این مال از ابتدا ﴿فَأَنَّ لِلَّهِ﴾ است یا در زکات، للفقراء است، برای دائن است و همین‌طور هلمّ جرّاً.