کیفیت حج اجیر

روایت دیگر که نظیر این روایت است در فقه‌الرضوی است که مانند این روایت را از امام رضا علیه السلام بیان می‌کند.¹

روایت دیگر از علی بن ابراهیم است که دوباره معاویة بن ‌عمار در اینجا نقل می‌کند ولی سند از علی بن ابراهیم است:

عن معاويةَ بن عمّارٍ قالَ: قُلتُ لأبي عبدِ الله عليه السّلامُ الرجلُ یَمُرُّ مُجْتَازاً یُريدُ اليمنَ أو غيرَها من البُلدانِ و طريقُه بمكّةَ ، فیُدرِكُ النّاسَ و هم یَخرُجونَ إلى الحجِّ فیَخرُجُ معهم إلى المشاهدِ أ یُجزيه ذلك عن حَجَّةِ الإسلامِ قالَ: «نعم».²

معلوم می‌شود که با روایات بالا فرق دارد؛ چون بحث در اینجا راجع به اجیر یا مکاری و امثال‌ذلک نیست؛ یک روایت دیگر در زمینۀ دیگر است. ایشان از حضرت سؤال می‌کند که «و طريقُه بمكّةَ، فیُدرِكُ النّاسَ و هم یَخرُجونَ إلى الحجِّ فیَخرُجُ معهم إلى المشاهدِ» یعنی می‌بیند حالا که مردم به مکه می‌روند، یا علی! ما هم با اینها راه می‌افتیم و به‌سمت مکه می‌رویم! می‌خواهد به یمن برود و یک‌دفعه سر از مکه درمی‌آورد.

در کدام‌یک از این روایاتی که ما در تمام این موارد داریم، مسئلۀ استطاعت هست؟! شخص به یمن می‌رود، اصلاً قصد یمن دارد و قصد مکه ندارد، یک‌دفعه می‌بیند که کاروانی به مکه می‌رود می‌گوید: «ما تا حالا از دزد، راهزن، هلاکت بین راه، تشنگی و عطش در بوادی، مهالک و امثال‌ذلک ترس داشتیم حالا که این کاروان می‌رود، کور از خدا چه می‌خواهد؟! دو چشم بینا! با اینها می‌رویم!»

از ابتدا قصد او برای مکه نبود، در وسط راه قصد پیدا می‌شود، توجه کردید؟! اینها مطالبی است که انسان باید در اینها دقت کند. با اینکه از ابتدا قصد حج ندارد ولی چون بعداً برای او نیّت حج طاری می‌شود حضرت می‌فرماید که اشکال ندارد. وقتی که با آنها حج انجام می‌دهد این به‌عنوان حجةالاسلام و حج واجب، از او مقبول است.

یا اینکه اگر امسال مکاری مسافر حج نداشت مثلاً شترهایش به‌سمت ترکمنستان می‌رفتند، یک‌دفعه مسافر حج به او خورده است و راه عربستان را در پیش گرفته است. خودش نیّت حج ندارد که بخواهد حج برود ـ حالا استطاعت دارد یا ندارد ـ یا اینکه شخصی را اجیر کرده‌اند، اختیار اجیر که دست خودش نیست، یک کاروان برای قرقیزستان می‌رود، حالا یک‌دفعه به‌جای اینکه آنجا برود، کاروان دیگری آمد و گفت: «ما به عربستان می‌رویم» می‌گوید که بایست! من با تو می‌آیم! این شخص از اول قصد قرقیزستان داشت. ببینید این حالت، حالت اجرت و اجیر شدن و حالت کسب‌وکار و اشتغال است.