اهمیت حج استحبابی از منظر روایات

مسئله‌ای در اینجا هست که مورد غفلت قرار گرفته است و به‌طورکلی با توجه به تفسیر مختلف که از این قضیه ارائه می‌شود اصلاً اصل مسئله و فتوا تغییر می‌کند؛ یک وقت شارع می‌گوید: ﴿أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِدُلُوكِ ٱلشَّمۡسِ إِلَىٰ غَسَقِ ٱلَّيۡلِ﴾ شارع در اول وقت حکم به صلاة ظهر را می‌آورد؛ صلاة ظهر در اینجا تشریع می‌شود، لذا اگر شخصی به‌اشتباه صلاة عصر را در وقت صلاة ظهر بخواند, باطل است چون هنوز صلاة عصر تشریع نشده است، هنوز وقت صلاة عصر نیامده است.

﴿أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِدُلُوكِ ٱلشَّمۡسِ﴾ یعنی أقم صلاة الظهر لدلوک و بعد از اقامۀ صلاة ظهر، أقم صلاة العصر بعد صلاة الظهر، پس در این فرض، امر ابتدایی به صلاة ظهر تعلق گرفته است چون نمی‌شود صلاة ظهر و عصر را باهم خواند. شرط صلاة عصر تأخّر از صلاة ظهر است، تقارن نیست؛ تقارن مستحیل است، قبلیت آن هم مستحیل است.

شرطیت صحّت صلاة عصر

بنابراین شرطیت صحّت صلاة عصر به تأخّر صلاة عصر از صلاة ظهر است پس ﴿أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِدُلُوكِ ٱلشَّمۡسِ إِلَىٰ غَسَقِ ٱلَّيۡلِ﴾ به صلاة ظهر و عصر تعلق می‌گیرد یا فقط به صلاة ظهر؟! به صلاة ظهر چون ابتدا باید فقط صلاة ظهر را بخواند بعد صلاة عصر را بخواند.

به این دلیل است که فقهاء گفته‌اند: «اگر کسی در وقت اختصاصی صلاة ظهر, ـ که همان اربع دقائق باشد ـ صلاة عصر را بخواند، نماز عصرش باطل است.» نماز ظهر را که نخوانده است، به‌اشتباه نماز عصر را خوانده است، هردو باطل است؛ در واقع آن را که نخوانده و این را هم که به‌جای آن خوانده است.

همین‌طور نسبت به آخر وقت هم مطلب همین‌طور است؛ وقتی که شخصی از خواب بیدار می‌شود درحالی‌که نماز ظهر و عصر را نخوانده است و فقط برای اربع رکعات فرصت دارد، در اینجا باید نماز ظهر را بخواند یا عصر را؟ باید عصر را بخواند؛ چون وقت اختصاصی است. وقت نماز ظهر گذشت و قضا شد، حالا اگر به‌اشتباه نماز ظهر را خواند، باطل است چون نماز ظهر را در وقت اختصاصی نماز عصر خوانده است.