بحث پیرامون آیه ﴿أقمِ الصلاة لِدُلوکِ الشَّمس﴾ (1)

بنابراین وجوب اکرام نسبت به «لیلة الخمیس القادم»، وجوب مطلق است یا وجوب مشروط؟! همان‌طوری‌که قبلاً عرض کردیم امر به متعلق در وجوب مشروط با تحقق شرط انشاء می‌شود و اگر شرط متحقق نباشد، تقریباً موضوعی هم برای تکلیف نخواهد بود. یادتان هست چه مثالی می‌زدیم؟! فرض کنید که وجوب صلاة آیات در زلزله یا در کسوف و خسوف، مشروط به تحقق خسوف است، مشروط به تحقق کسوف یا زلزله است کسوف هم متعدد است و فرق می‌کند. اگر به انسان بگویند: «اگر شما در قم باشید، فردا ساعت ده در قم زلزله می‌آید» اگر انسان در قم باشد و فردا زلزله بیاید، نماز آیات واجب می‌شود. امشب می‌تواند از قم خارج شود یا نه؟ می‌تواند خارج شود؛ به طهران برود یا به شیراز برود، به اماکن دور برود که شرط تحقق در آنجا منتفی باشد. وقتی منتفی شد، دیگر نماز واجب نیست. برای آنهایی که در قم هستند، نماز واجب است. برای آنهایی که در شیراز هستند و زلزله‌ای هم ندیدند، نماز هم واجب نیست.

تحقق شرط در واجب مشروط، شرط تحقق وجوب

در واجب مشروط، شرط تحقق وجوب، تحقق شرط است و اصلاً قبل از تحقق شرط، وجوبی تعلق نمی‌گیرد. بنابراین اگر شخصی یک ‌ساعت به ظهر سوار هواپیما ‌شود و همراه با گردش زمین بچرخد، هیچ‌وقت نماز به او واجب نمی‌شود، خوش به‌ حالش می‌شود! بی‌خیال! چون هیچ‌وقت، وقت زوال نیامده است. اگر دو یا سه ساعت قبل از زوال، او هم همراه با دوران ارض، بگردد؛ دیگر نباید نماز ظهر بخواند، نباید نماز عصر بخواند، نباید ....

البته اگر بخواهیم به‌نحو دیگری بگوییم که علیٰ‌کلّ‌حال نماز واجب است، باید سراغ ادّلۀ دیگر برویم اما نسبت به اصل قضیه، شرط محقق نیست چون شرط صلاة در اینجا زوال است و تحقق پیدا نکرده است اما باید دنبال ادّلۀ دیگری رفت یعنی اگر ما توانستیم از ادّلۀ دیگر وجوب صلاة را فی‌ کلِّ ‌حالٍ و فی‌ کلِّ ‌مقامٍ اثبات کنیم که فبها ولی اگر ما آن ادّله را قبول نکردیم، وجوب صلاة در اینجا منتفی است چون شرط، دلوک شمس است و دلوک شمس هم در اینجا منتفی است.