بحث پیرامون مبدأ نیابت در حج نیابی

اگر حیّاً باشد باید از همان شهر و زمانی که حج بر او واجب شده است، پول بدهد‌؛ باید پول یک حج کامل از همان زمانی بدهد که از اینجا برای او واجب است.

اگر فوت کرده است و میت باشد، آن مقداری که ورثه به‌عنوان استطاعت دفع می‌کنند باید به همان مبلغی باشد که در زمان حیات با تحصیل و یا حصول آن مبلغ، حج برای او واجب بود. دیگر نمی‌توانند کمتر بدهند یا اینکه بگویند که یک حج نیابتی و حج میقاتی و امثال‌ذلک انجام شود؛ چون به آن کیفیتی که وجوب حج تعلق گرفته است باید به همان کیفیت، نیابت تعلق بگیرد. پس نیابت باید از آنجا باشد. دیگر همۀ بحث‌ها در این‌صورت لغو خواهد بود. باید نیابت از همان محل برای توطن، مسقط‌الراس¹ یا حال هرجا که بوده است، محقق شود.

اگر به یک شخص بگویند که شما تا خود مکه را برو، فقط پول مکه و ذبح و منیٰ و امثال‌ذلک را به تو می‌دهیم، این نیابت موجب اسقاط تکلیف نخواهد بود اما شما می‌بینید که بعضی یا خیلی از فقها، فتوای به حج میقاتی هم می‌دهند و می‌گویند که شخص می‌تواند از خود میقات نیابت بگیرد.² اگر نیابت از خود میقات صحیح باشد، آن‌وقت چطور شما وجوب استطاعت را از خود توطّن شرط می‌دانید؟! این دو باهم تناقض دارند! پس اگر شما نیابت از میقات را کافی می‌دانید، این حج می‌شود حج میقاتی؛ درصورتی‌که شما قائل به وجوب حج براساس استطاعت مالیه از محل توطّن و سکونت هستید! اگر از آنجا باید حج واجب شود، پس نیابتی که باید انجام شود هم باید از همان‌جا انجام شو‌د. باید پول را به او بدهی حالا دلش خواست از اینجا یا از جای دیگر برود، فرقی نمی‌کند. آن دفع و صرف مالی که نسبت به حج نیابتی برعهدۀ شخص یا وراث هست باید به‌اندازۀ دفع مال و صرف مالی باشد که خود شخص منوبٌ‌عنه در آن وقت به او تعلق گرفته است. مثل «إقض ما فات کما فات»³ که در مورد نماز داریم؛ اگر برای شخص صلاة تماماً فوت شد قضایش هم باید تماماً باشد اگر قصراً بود قضایش هم باید به این کیفیت باشد.