بحث پیرامون مبدأ نیابت در حج نیابی

عامل و علت برای تکلیف نسبت به حجاب

وقتی که به این قضیه توجه می‌کنیم یک مطلب به‌نظر می‌آید و آن این است که حسی که برای دیدن زن در مرد پیدا می‌شود، آن حس از دیدن مرد برای مرد نیست یا حسی که برای زن از دیدن یک ‌مرد پیدا می‌شود آن حس و احساس برای دیدن زن نیست. این عامل و علت برای تکلیف نسبت به حجاب می‌شود پس﴿قُل لِّلۡمُؤۡمِنِينَ يَغُضُّواْ مِنۡ أَبۡصَٰرِهِمۡ وَيَحۡفَظُواْ فُرُوجَهُمۡ * وَقُل لِّلۡمُؤۡمِنَٰتِ يَغۡضُضۡنَ مِنۡ أَبۡصَٰرِهِنَّ وَيَحۡفَظۡنَ فُرُوجَهُنَّ﴾¹ دائرمدار وجود این حس است. خود این حس تکلیف به غمض و تکلیف به حفظ و تحفظ می‌آورد. وقتی که آن حس در آنجا نباشد شما نمی‌بینید وگرنه خدا نفرموده است که چرا مثلاً ... اگر هم خدا فرموده باشد دوباره همین است؛ یعنی دوباره همین مسئله است که براساس یک مسئلۀ تکوینی، براساس یک احساس تکوینی، بر این احساس، ـ ببینید کجا می‌خواهم بروم! ـ این موضوع وقتی شکل می‌گیرد، این تکلیف هم روی آن احساس قرار می‌گیرد. ولی اگر زن، زن را ببیند چنین احساسی ندارد.

همین حالا اگر قرار شود که همین احساس وجود داشته باشد، شما می‌بینید تکلیف به حرمت می‌آید. اینکه می‌گویند: «قصد ریبه نباشد» در اینجا این مطلب مطرح است. حالا دیگر فرق نمی‌کند، بین زن و مرد تفاوتی ندارد، مطلب در اینجا یکی است؛ چون آن احساس، حالا به هر علتی می‌تواند باشد، فرد یک فرد است، بالأخره حالتی دارد، همه که یک‌طور نیستند، همه که یک اخلاق و فرهنگ ندارند، همه که یک قسم نیستند، افراد مختلف هستند، خصوصیات افراد مختلف است و ما نمی‌توانیم به‌طورکلی یک ‌فتوا به‌نحوکلی بدهیم که دیدن اشکال ندارد و بلامانع است! شما می‌بینید که این مسئله در اشخاص بر طبق آن خصوصیات در اینجا تفاوت می‌کند.

همین‌که شما نگاه می‌کنید، می‌بینید آیۀ شریفه نسبت به زن‌هایی که ﴿لَا يَرۡجُونَ نِكَاحٗا﴾² می‌فرماید: «اشکال ندارد». عجب! اینکه زن است! چطور تا وقتی که بیست سالش بود اشکال داشت، سی سال ایراد داشت، چهل سال ایراد داشت، پنجاه سال هم نمی‌دانیم اشکال دارد یا ندارد! دیگر به پنجاه و پنج و شصت که رسید خیال می‌کنم ایراد نداشته باشد! حالا دیگر بسته به شرایط و محیط و کیفیت و امثال‌ذلک فرق می‌کند. حالا ممکن است زنی رفته باشد عمل کرده باشد، آدم به بعضی‌ها نگاه می‌کند، خیال می‌کند اینها بیست‌ساله هستند ولی شصت‌ساله هستند و ده‌تا عمل کرده‌اند! اینها از برکات فنون امروزی است! در زمان پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم این چیزها نبوده است؛ این عمل پلاستیک و عمل‌های گچ و سرب و آهن و پلاستیک و نایلون و اینها نبوده است! حالا دیگر این چیزها پیدا شده است و طبعاً بر طبق آن هم احکام تفاوت پیدا کرده و موضوع فرق کرده است!