بحث پیرامون آیه ﴿أقمِ الصلاة لِدُلوکِ الشَّمس﴾ (2)

قبل از پرداختن به بحث مستمرمان، رفقا یک‌ روایت راجع به صلاة به من داده‌اند که ابتدائاً این را عرض کنم بعد سراغ بحث خودمان می‌روم.

راجع به خصوصیت نماز عرض شد که مسئله در مورد تعلق امر به صلاتین، تعلق به خطاب واحد است نه به خطابین متعددین و مترتباً و متوالیاً. بلکه خطاب واحد است اما به دو شیء تعلق گرفته است، متعلقش دو چیز است. مثل اینکه مولا یک‌‌مرتبه به دو نفر خطاب می‌کند و می‌گوید: «هر دو نفر، یکی پس از دیگری از قم خارج شوید.» خطاب، خطاب واحد است و به دو مأمورٌبه تعلق گرفته است اما برای تحقق وجودی، یکی مترتّب بر دیگری است؛ یعنی هردو با‌هم خارج نشوید چون موقعیت به‌نحوی است که خروج نباید با‌هم باشد لذا می‌گویند که اول یکی برود بعداً دیگری برود.

آنچه که در میان السنه و افواه رایج است به‌نظر می‌رسد تصور بر این است که اصلاً دو خطاب است، خطاب اول به صلاة ظهر تعلّق گرفته است، بعد از اتیان صلاة ظهر خطاب به صلاة عصر تعلق گرفته است. قبلاً عرض شد که مسئله به این کیفیت نیست. مولا در هنگام ظهر امر به دو نماز می‌کند، دو نماز واجب است اما یکی مترتّب بر دیگری است؛ صلاة عصر مترتّب بر صلاة ظهر است نه‌اینکه مقدم باشد و یا اینکه اختیار باشد؛ چون درهرصورت اتیان به هردو نماز ممتنع است. شما یا باید بگویید که مکلف در تعیین مختار است یا نیست مثل جایی که دوران بین دو امر متضاد است و یکی از آنها مبحث اختیاری است. مثل شک بین وجوب صلاة ظهر و صلاة جمعه، ما در هر حالی صلاة جمعه را واجب می‌دانیم البته اگر اجتماع شرایط صلاة جمعه شود که همان سبعة اشخاص است¹ ـ اگر رفقا تعلیقات حقیر را ملاحظه کرده باشند² ـ و هم‌چنین شرایط مناسب باشد که در این‌صورت صلاة ظهر به‌عنوان صلاة جمعه واجب است؛ به وجوب تعیینی و عینی، نه به وجوب تخییری. در موقع ظهر باید صلاة جمعه خواند. بله! اگر بنا بر قول به عدم الزام تکلیف در مورد صلاة جمعه باشد، در آنجا بحث اختیار مطرح است که انسان می‌تواند هرکدام را بخواند. وجوب تخییری در واجبات تخییریه زیاد داریم؛ مثل کفارات و امثال‌ذلک. یا باید به این کیفیت بگوییم یا باید بگوییم که صلاة ظهر مقدم است.