بحث پیرامون آیه ﴿أقمِ الصلاة لِدُلوکِ الشَّمس﴾ (2)

اما اگر فرض بر این باشد که دو امر و دو خطاب در اینجا هست و این دو خطاب به دو متعلق تعلق می‌گیرد که یکی صلاة ظهر و یکی صلاة عصر باشد پس اگر به‌اشتباه و نسیاناً یا به تصور اینکه اتیان به صلاة ظهر کرده، نماز عصر را بخواند، به چه دلیل می‌گویند که درست است؟! مثل اینکه شما نماز را قبل از وقت خوانده باشید، نماز باطل است چون اگر نماز قبل از زوال خوانده شود باطل است. من قبلاً در بعضی از تقریرات دیده بودم که حتی مسئلۀ «مَن أدرک رکعةً فقد أدرکَها»¹ را سرایت داده‌اند² درحالی‌که این مربوط به ‌جایی است که تعلق امر آمده باشد³ ولی وقتی که هنوز امر به صلاة نیامده است اگر شخص اتیان به صلاة کند و یک‌ رکعت‌ در وقت واقع شود، اتیان او در غیر وقت بوده و نمازش باطل است. این مسئله مربوط به آخر وقت است یا مثلاً اول وقت است که بخواهد صلاة عصر بخواند. این مسئله در مواردی می‌آید که حکم به صلاة عصر آمده، حکم و امر به صلاة آمده است نه به‌صورت اول لذا روایتی هم در این مورد نداریم.

اگر قرار باشد بر اینکه خود امر و خطاب متعدد باشد و دوتا متعلق باشد پس ما از کجا می‌توانیم فتوا بدهیم که اگر شخصی تصور کرد که صلاة ظهر را خوانده و در وقت صلاة ظهر، صلاة عصر را بخواند. این نماز باطل است؛ چون وقت صلاة ظهر است و هنوز وقت نماز عصر نیامده است. مثل اینکه شما نماز ظهر را چند دقیقه قبل از زوال بخوانید، نماز باطل است و باید دوباره بخوانید. این‌هم در اینجا همین‌طور است؛ یعنی این دوتا مطلب با همدیگر در تناقض و در تضاد هستند.

چه موقع می‌توانیم این مطلب را تصحیح کنیم؟ در وقتی که قائل به وحدت خطاب و تعدد متعلق امر باشیم که در اینجا خطاب واحد به دو صلاة تعلق گرفته است اما شرط صحّت صلاة عصر تأخّرش از صلاة ظهر است ولی خطاب، خطاب واحد است نه‌اینکه دو خطاب باشد خیلی مطلب فرق می‌کند! این قضیه در مورد خطاب و اینها پیدا می‌شود نه در مورد امر، چون در مورد امر باطل است.