بحث پیرامون آیه ﴿أقمِ الصلاة لِدُلوکِ الشَّمس﴾ (2)

در مقام امر، امر به صلاتین هست: الظهر و العصر.

در مقام تحقق خارجیه: اول دخل وقت الظهر.

این نکتۀ دقیقی است که باید در اینجا ملاحظه شود، ثمرۀ این اختلاف را هم عرض کردم که در کجا پیدا می‌شود.

بعد حضرت می‌فرمایند: «فَإِذا بَقِیَ مِقدارُ ذَلكَ فَقَد خَرَجَ وَقتُ الظُّهرِ و بَقِیَ وَقتُ العَصرِ حَتَّى تَغِيبَ اَلشَّمسُ» آنجا دیگر وقت عصر است و وقت ظهر نیست. اینکه ما در آنجا گفتیم مخیّر است،¹ در این روایت حضرت می‌فرمایند که متعین همان وقت عصر است.

آنچه که یک ‌مقدار در اینجا برای انسان شبهه‌ ایجاد می‌کند این است که این کلامی که دارند: «حَتَّى یَبقَى مِن اَلشَّمسِ مِقدارُ ما یُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعاتٍ» این مقدار چقدر است؟ حضرت می‌فرمایند: «به مقداری که مصلی در اینجا چهار رکعت بخواند» منظور حضرت از رکعت چه مقدار است؟! کدام مصلی؟! با چه سوره‌ای؟! فرض کنید شخصی نماز می‌خواند و در رکوع می‌گوید: «سبحان ربِّی العظیم و بحمده اللهم ‌صل ‌علی‌ٰ محمد و آل ‌محمد»، این یک مقدار طول می‌کشد. شخص دیگری در رکوع می‌گوید: «سبحان‌ الله سبحان ‌الله سبحان ‌الله» این یک‌ مقدار طول می‌کشد یکی در قنوتش «یا مَن تُحَلّ بِهِ عُقَدُ المَکارِهِ» دعای صحیفۀ سجادیه امام سجاد علیه السلام را می‌خواند،² یکی ﴿رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ﴾³ را می‌خواند یکی در سوره، ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَهُ أَحَدٌ﴾⁴ یا ﴿إِنَّآ أَعۡطَيۡنَٰكَ ٱلۡكَوۡثَرَ﴾⁵یا ﴿وَٱلۡعَصۡرِ﴾⁶ را خیلی زود و سریع می‌خواند! یکی سورۀ ﴿هَلۡ أَتَىٰ﴾⁷ را می‌خواند.

«مِقدارُ ما یُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعاتٍ» در اینجا قاعده و قانونی به‌دست ما نمی‌دهد که مقدار متعارف چیست. اگر بنا را بگذاریم بر آن چهار رکعت متعارف، هر رکعتی دو دقیقه طول می‌کشد، هشت ‌دقیقه می‌شود ـ یعنی واقعاً فیکس ـ حتی یک ‌ثانیه نه این‌طرف شود نه آن‌طرف، شارع هشت ‌دقیقۀ اول را وقت برای صلاة ظهر قرار داده است؟! نمی‌توانیم این حرف را بزنیم، این اصلاً یک‌ چیز قابل قبولی نیست. لذا به‌نظر نمی‌رسد این روایت به‌طور صحیح از امام نقل شده باشد. باید دید که به چه کیفیتی بوده است مگر اینکه به‌نحوی توجیه شود چون فروعات زیادی از این قضیه متفرع‌اند؛ من‌باب‌مثال کسی نماز ظهر را نخواند و از روی اشتباه نماز عصر را خواند یا خیال کرد که سه رکعت را نخواند، یک ‌رکعت از نماز عصر و ... خلاصه جا برای مطالب خیلی زیاد است.