فعلیت استعدادهای انسان در مکتب عرفان

کلام امام هادی دربارۀ اینکه مرتبۀ امام معصوم و ولیّ خدا قابل فهم و توصیف نیست

بنده ظاهراً در جلدِ دوم کتاب اسرار [ملکوت]، مطالبی از اولیای الهی راجع به این قضیّه عرض کرده‌ام که آن بزرگان وقتی که می‌فرمودند: «ما در افقی سیر می‌کنیم که حتی جبرائیلِ امین در آن افق نمی‌تواند بیاید»¹ برای چیست.

بنده وقتی که این مطالب را نوشتم، موردِ اعتراض و نقدِ خیلی‌ها قرار گرفتیم؛ و اینها همه ناشی از عدمِ اطلاعِ افراد به مبانی و اینهاست. درحالی‌که مسئله در مقامِ اثبات هم چندان مسئلۀ بغرنجی نیست. مگر حضرت امام هادی علیه‌السّلام در آن روایتِ معروفِ فتحِ بنِ یزیدِ جرجانی نمی‌فرمایند: «ای فتح! خدا شناخته نمی‌شود مگر به‌واسطۀ رسولِ او و به‌واسطۀ امام؛ فقط آنها می‌توانند توصیفِ خدا را بکنند»؟² رسول و امام علیه‌السّلام، یعنی چهارده معصوم می‌توانند خدا را توصیف کنند؛ غیر از اینها نمی‌توانند توصیف کنند؛ زیرا خداوند در مرتبه‌ای نیست که با عقول و با افهامِ عادیِ بشری به معیار درآید و در سنجش قرار گیرد. همین‌طور رسول و ائمۀ معصومین قابلِ توصیف نیستند. در یک عرض قرار دارد؛ زیرا موقعیت و مقامِ آنها با عقول و با اوهامِ عادی نمی‌تواند سنجیده بشود.

مگر امام رضا علیه‌السّلام این را نفرمودند؟! راجع به مرتبۀ امامت مگر نفرمودند که: «در [چه موضوعی] چه صحبت می‌کنید؟! در[بارۀ] امامت صحبت می‌کنید؟! شما مگر امامت را می‌دانید چیست؟! مگر اطلاع دارید؟!»³

امام معصوم می‌فرماید «ولیّ الهی قابل توصیف نیست» و کلام معصوم خطا ندارد

عبارتِ امام رضا علیه‌السّلام عبارتِ معصوم است؛ عبارتِ معصوم، معصوم است؛ ما نه! ما عبارتمان هَردَمبیلی⁴ هم باشد، باشد! مسئله‌ای نیست! یک روز یک حرفِ درست می‌زنیم، یک روز یک حرفِ اشتباه می‌زنیم؛ البته معمولاً هر سه روز اشتباه، یک روزش درست می‌شود، این معمول [است]! یا هفته‌‌ای شش روز اشتباه می‌کنیم، یک وقت از دستمان درمی‌رود یک حرفِ درست هم این وسط خدایِ نکرده می‌زنیم و بعد هم پشیمان می‌شویم و می‌گوییم: «خب این مسئله‌مان اشتباه بوده است!» یا اگر هم خدایِ نکرده عناد داشته باشیم که تا پای جان می‌ایستیم و می‌گوییم: «حرفِ ما درست است؛ هرچه می‌خواهد بشود، بشود!» که خدا آن روز را برای ما نیاورد.