فعلیت استعدادهای انسان در مکتب عرفان

ما باید این قاعده و قانون را همه‌جا رعایت کنیم؛ چه در مسائل دنیوی، چه در مسائل اخروی، چه در مسائل بهداشت، چه در سایر مسائل؛ در همۀ مسائل [باید رعایت کنیم]. مکتب عرفان این مکتب است؛ یعنی مکتبی که می‌گوید: «در هر چیز بالاترینش را و نافع‌ترینش را و اوْلیٰ‌ترینش را و راجح‌ترینش را و بامصلحت‌ترینش را باید اختیار کرد. این مکتب، مکتب عرفان است. (البتّه [عبارتِ] «اولی‌ٰترین» که می‌دانید غلط است؛ در خود «اُوْلیٰ»، «تر» هست دیگر؛ [معنای] «اولی‌ٰترین» می‌شود «بالاترترین»! یکی اضافه می‌شود!)

[این مکتب] می‌گوید: می‌خواهی پیش دکتر بروی باید پیشِ بهترین بروی، پیشِ نجار می‌روی بهترینِ نجار، [پیش] آهنگر می‌روی بهترینِ آهنگر، پیشِ طبیب می‌روی بهترینِ طبیب، [پیش] مهندس [می‌روی] بهترین [مهندس برو]. بهترین، بهترین؛ تمامِ اینها چیست؟ این مکتب، مکتب عرفان است.

پدرِ ما [علامۀ طهرانی] این‌طور بود. وقتی که ما مریض می‌شدیم، می‌خواستیم [پیش طبیب] برویم [می‌فرمودند]: «باید بروید بهترین را انتخاب کنید و پیشِ او بروید.» و این روش، روشی بود که ایشان اعمال می‌کردند و ما هم بر همان کیفیّت و بر همین [روش هستیم].

ملائکه حقیقت روحِ الهیِ آدم را فهمیدند و بعد به او سجده کردند

بنابراین، علتِ اینکه ما معبودِ و مسجودِ ملائکه قرار گرفتیم، حقیقتِ ذاتیۀ روحیّۀ پروردگار است؛ که آن، حقیقت انسان و آدمی را تشکیل می‌دهد. به مقتضای آن حقیقت است که ملائکه آمدند [به انسان] سجده کردند.

می‌خواهم در اینجا یک مطلبی را بگویم ولی با ترس و لرز! صحبتِ بنده این است: [آیا] سجده‌ای که ملائکه بر آدم کردند، [از این جهت بود که] این آدم را دیدند که مو و چشم و ابرو و بینی و دهان و پا و دست و اینها [دارد]؟! یعنی ملائکه این [خصوصیات] را دیدند [که] سجده کردند؟! خب، حیوانات هم همین را دارند. آنها هم گوشت و استخوان و پوست و مو دارند و قدرتشان گاهی بیشتر است. خب، باید بروند به فیل سجده کنند دیگر؛ خب، فیلِ چهارده‌تُنی هم داریم. باید بروند به فیل سجده کنند! باید به نهنگ سجده کنند! اینها قوی‌ترند.