حقیقتِ ولایت
و ارتباط آن با معجزات انبیاء و کرامات اولیاء الهی
شرح عمیق و دقیق «معنای ولایت و انواع آن»، با بیانی ساده و قابل فهم. این، خلاصۀ سخنرانی آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در اولین جلسۀ سلسلهمباحث «ولایت تکوینی» میباشد که در جَبَلعاملِ لبنان برگزار گردیده است. ایشان در ابتدا ولایت را تعریف میکنند و سپس به معنای ولایت تکوینی و ولایت تشریعی میپردازند. با توجه به معنای ارائهشده از ولایت، موضوع سخنرانی با معجزات و کرامات انبیاء و ائمه و اولیاءالهی ارتباط مستقیم پیدا میکند. آیتالله طهرانی برای توضیح اینکه اتفاق خارقالعادهای مانند معجزه چگونه اتفاق میافتد، پس از بیان نوع ارتباط دنیا و ملکوت، میفرمایند که در معجزه و کرامت، فرد با اذن خداوند در ملکوتِ اشیاء تصرّف میکند، و این باعث میشود مادۀ آن شیء نیز تغییر یابد؛ معجزاتی مانند شقّالقمر و احیای مُردگان، همگی همینگونهاند. این جلسه با این نکتۀ مهم پایان مییابد که همۀ افراد میتوانند با وصول به مراتب والای تقوا، در ملکوت اشیاء تصرّف نمایند و این ویژگی، مختصّ انبیاء و ائمه نیست.
مرتب سازی:
حقیقتِ ولایت
5مسئلۀ دوم: وجود ربط خاص میان عالَمِ خلق و عالَمِ امر
اما مسئلۀ دوم بحث که برای بیان آن لازم است مقدمهای ذکر کنیم:
معلول بودنِ دنیا برای عوالم بالاتر
تمامی حوادث و موجوداتی که در خارج و عالم مادّه مشاهده میکنیم، نتیجه و معلول سلسلهای از علل ملکوتیِ غیبی هستند که از ذات پروردگار و مقام امر و اراده و مشیّت نازل شدهاند؛ و این مسئله دربارۀ وجود اصلی و وجود تَبَعی اشیاء یکسان است و تفاوتی نمیکند؛ یعنی خواه در مورد نفْسِ وقوع و به وجود آمدنِ ابتداییِ این حوادث و امور باشد، و خواه در خصوص تغییرات و تحولاتی که بعد از به وجود آمدنشان در آنها اتفاق میافتد.
بنابراین، این عالَم شهادت و ماده با تمام مواد و خصوصیّات و عناصرش، با علت اولیّۀ خود ربط و پیوند دارد؛ و این علت، ذات پروردگار است. این بدان معناست که اگر دربارۀ کیفیت آفرینش و ایجاد آن تحقیق کنیم، خواهیم فهمید که این عالَم از ازل وجود نداشته، بلکه با اراده و مشیّت خداوند متعال به وجود آمده است؛ بنابراین علاقه و ارتباطی میان آن و پروردگار برقرار است.
ضرورت وجود عوالمِ واسطه میان ذات پروردگار و عالَم خلق
از آنجاییکه مبرهن است خداوند متعال مجرّد از ماده میباشد، لذا از اوصاف و ویژگیهای مختص به ماده (از قبیل وزن و کمّیت و کیفیت و رنگ و شکل) منزّه است؛ در نتیجه اگر اراده و مشیّت خداوند به ایجاد مخلوقی مادّی تعلق بگیرد، برای تنزّلِ این مخلوق از مقام اراده به مقام خلق، به اسباب و واسطههای متعددی نیاز است که میان ارادۀ او و خلقتِ این عالم مادّه و شهادت، پیوند برقرار کند. این مسئله کاملاً با قانون «بطلانِ طفره»1و2 تطابق دارد.
حکما و فلاسفه این واسطهها را «عقول دهگانه» مینامند؛3 اما در اخبار و روایات نقلشده از ائمه علیهم السّلام آنها را «عالم لاهوت»، «عالم جبروت»، «عالم ملکوت»، «عالم مثال و برزخ» نامیدهاند.4 همانطور که قرآن کریم به این مسئله تصریح دارد: ﴿بِيدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيءٍ﴾؛5 «ملکوت و حقیقتِ هرچیز بهدستِ اوست.»6
- جهت روشنشدن مُراد از «طفره» مثالی ذکر میکنیم: انسان برای صعود به پشتبام، باید پاهای خود را روی هریک از پلههای نردبان قرار دهد. آیا ممکن است شخصی بعد از عبور از پلۀ اول و دوم، بدون آنکه از پلۀ سوم عبور کند، روی پلۀ چهارم قرار بگیرد؟! امکان ندارد بدون عبور از پلۀ سوم به پلۀ چهارم برسد؛ این را جهش و طفره مینامند که محال میباشد.
- جهت اطلاع بیشتر پیرامون تعریف طفره و بطلان آن، رجوع شود به اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 4، ص 155.
- رجوع شود به آراء اهل المدینة الفاضلة، فارابی، ص 60 و 61؛ النّجاة، ابنسینا، ص 649 ـ 657.
- الکافی، ج 2، ص 572 و 584 و ج 3، ص 320؛ إثبات الوصیّة، ص 9 و 129؛ من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 337 و 513؛ تحف العقول، ص 120؛ مهج الدّعوات، ص 13؛ عدّة الدّاعی، ص 281.
جهت اطلاع بیشتر پیرامون عوالم مذکور، رجوع شود به إعجاز البیان، قونوی، ص 10؛ الإنسان الکامل، نسفی، ص 373 ـ 375؛ أسرار الحکم، سبزواری، ص 231؛ نهایة الحکمة، ص 313 ـ 323؛ معادشناسی، ج 3، ص 143 ـ 183؛ اللهشناسی، ج 1، ص 177 ـ 179. - سورۀ مؤمنون (23) آیۀ 88؛ سورۀ یس (36) آیۀ 83.
- همچنین رجوع شود به سورۀ أنعام (6) آیۀ 75؛ سورۀ أعراف (7) آیۀ 185.