ولایت تکوینی ملائکه
ولایت تکوینیِ ملائکه، و همانندیِ انسان و جن و شیطان با ملائکه، در استفاده از اسماء و صفات الهی
ولایت تکوینی فرشتگان، موضوع دومین جلسه از سخنرانی‌های آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که دربارۀ «ولایت تکوینی» برگزار شده‌اند. ایشان می‌فرمایند هر رویداد عالم دنیا، معلول علتی در عالم ملکوت است؛ و خداوند به تناسب هر پدیده، از میان صفات خود، صفات خاصی را بروز می‌دهد. خداوند این امکان را به ملائکه داده است که با استفاده از اسماء و صفات الهی، تصرفاتی در عالم انجام دهند. آنچه به نظر می‌رسد نکتۀ اصلی این سخنرانی باشد، این است که قدرت تصرّف تکوینی، به فرشتگان اختصاص ندارد، و ارادۀ خداوند به این تعلق گرفته است که انسان (به‌ویژه انسان کامل) و جن و شیطان نیز به‌قدر ظرفیت خود بتوانند از اسماء و صفات پروردگار استفاده کنند؛ اما این به‌معنای تفویض امورِ عالَم به آنان نیست؛ بلکه استاد آیت‌الله طهرانی تصریح می‌کنند که زمام تمام امور هستی فقط و فقط در دست پروردگار متعال، و منشأ همۀ قدرت‌ها مشیّت و قدرت خداوند است.
ولایت تکوینی ملائکه
توضیحات:
ولایت تکوینی فرشتگان، موضوع دومین جلسه از سخنرانی‌های آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که دربارۀ «ولایت تکوینی» برگزار شده‌اند. ایشان می‌فرمایند هر رویداد عالم دنیا، معلول علتی در عالم ملکوت است؛ و خداوند به تناسب هر پدیده، از میان صفات خود، صفات خاصی را بروز می‌دهد. خداوند این امکان را به ملائکه داده است که با استفاده از اسماء و صفات الهی، تصرفاتی در عالم انجام دهند. آنچه به نظر می‌رسد نکتۀ اصلی این سخنرانی باشد، این است که قدرت تصرّف تکوینی، به فرشتگان اختصاص ندارد، و ارادۀ خداوند به این تعلق گرفته است که انسان (به‌ویژه انسان کامل) و جن و شیطان نیز به‌قدر ظرفیت خود بتوانند از اسماء و صفات پروردگار استفاده کنند؛ اما این به‌معنای تفویض امورِ عالَم به آنان نیست؛ بلکه استاد آیت‌الله طهرانی تصریح می‌کنند که زمام تمام امور هستی فقط و فقط در دست پروردگار متعال، و منشأ همۀ قدرت‌ها مشیّت و قدرت خداوند است.
ولایت تکوینی ملائکه
9همچنین یک مؤمن لزوماً زیباتر از همه نمی‌باشد. [خداوند می‌فرماید:] ما به انسان جمال و زیبایی عطا کرده‌ایم. در روز قیامت پروردگار متعال افراد غیرملتزم را حاضر می‌کند و می‌پرسد: «چرا در مهالک دنیا وارد شدی؟! چرا چنین و چنان عمل کردی؟!» آنها می‌گویند: «تو به ما زیبایی دادی و ما [به‌خاطر این جمال] به مهالک دنیا افتادیم.» سپس خداوند حضرت یوسف را حاضر می‌کند و از آنان می‌پرسد: «آیا جمال تو بیشتر و شدیدتر از زیبایی یوسف بود؟! آیا تو از یوسف زیباتری؟! ما به او نیز زیبایی بخشیدیم، اما با این‌حال او خودداری کرد و از ورود در مهلکه بازایستاد.»1
امیرالمؤمنین، میزان اَعمال خلایق در حسابرسی از نعمت‌ها
همان‌گونه که در زیارت امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌خوانیم: «السّلام علیکَ یا میزانَ الأعمالِ.»2 یعنی میزان و ترازوی عمل در روز قیامت، علی بن ابی‌طالب است. علی بن ابی‌طالب میزان سنجش نماز است؛ میزان عمل در مورد روزه است؛ میزان عمل در مورد جهاد است؛ میزان عمل در مورد اخلاص است. خداوند متعال در روز قیامت علی بن ابی‌طالب را در برابر مردم حاضر خواهد کرد و هرکس که اخلاص و نیّت او به اخلاص و نیّت علی بن ابی‌طالب نزدیک‌تر باشد، به خداوند نزدیک‌تر خواهد بود؛ و در این‌صورت او به امیرالمؤمنین هم نزدیک خواهد بود. مولای ما امیرالمؤمنین در چنین [جایگاهی قرار دارد]. میزانَ الأعمالِ یعنی حضرت میزان سنجش عبادت، جهاد، ایثار و مقیاسِ همۀ مسائلی است که انسان در زندگی خود، در پیشگاه خداوند متعال با آن مسائل سر و کار دارد.
به همین دلیل است که امیرالمؤمنین اسوه است. آیا امیرالمؤمنین علیه السّلام را یک شخص عادی ـ مانند سایر افراد ـ می‌دانید؟! یعنی روحیات او مانند روحیات ماست؟! اعمال او مانند اعمال ماست؟! رفتارهای او مانند رفتارهای ماست؟!
[حضرت می‌فرمایند:]
ألا وإنّکم لا تَقدِرونَ علیٰ ذلکَ، ولکن أعینونی بِوَرَعٍ و اجْتِهادٍ وعِفَّةٍ وسَداد!3
میزان اعمال این‌گونه است؛ هرکس با این ملاک سنجیده می‌شود. مثلاً شخص می‌گوید: «من اهل سجده به پروردگار بودم، مراقبه داشتم، اهل تهجّد در سحر بودم و....» خداوند نیز امیرالمؤمنین علیه السّلام را حاضر می‌کند و می‌گوید: «به خودت نگاه کن و به علی بن ابی‌طالب هم نگاه کن. آیا تو به ما نزدیک‌تری یا علی بن ابی‌طالب؟!» مسئله همین‌جا تمام می‌شود! [یا شخصی می‌گوید:] «من مجاهدِ فی‌سبیل‌الله بودم و این‌طور و آن‌طور عمل کردم... .» آن‌گاه خداوند امیرالمؤمنین علیه السّلام را حاضر می‌کند و به او می‌گوید: «تو این‌طور عمل کردی و علی این‌گونه عمل کرد.»4
- رجوع شود به الکافی، ج 8، ص 228.
- المزار الکبیر، ابن‌مشهدی، ص 184 و 185، با قدری اختلاف.
- نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص 417:
«ألا و إنَّ لِکُلِّ مَأمومٍ إمامًا یَقتَدی بِهِ و یَستَضی‌ءُ بِنورِ عِلمِهِ ألا و إنَّ إمامَکُم قد اکتَفَیٰ مِن دُنیاهُ بِطِمرَیهِ و مِن طُعمِهِ بِقُرصَیهِ ألا و إنَّکُم لا تَقدِرونَ عَلَیٰ ذٰلِکَ و لَکِن أعینونی بِوَرَعٍ و اجتِهادٍ و عِفَّةٍ و سَداد». ترجمه: «آگاه باشید که هر مأمومی را امامی است که به آن اقتدا می‌کند و از نور دانش او فروغ می‌گیرد. آگاه باشید که امام شما از دنیای خود به دو جامۀ کهنه‌اش و از غذایش به دو قرص نانش قناعت نموده است! بدانید که شما توان آن را ندارید که چنین باشید ولیکن مرا در این امر با پرهیزکاری و تلاش و پاکدامنی و استواری در مسیر یاری نمایید!» (محقق) - جهت اطلاع بیشتر پیرامون چگونگی میزان سنجش اعمال بودن امیرالمؤمنین علیه السّلام، رجوع شود به انوار الملکوت، ج 2، ص 132؛ مناقب اهل بیت علیهم السّلام، ص 139 ـ 199.