ولایت تکوینی ملائکه
ولایت تکوینیِ ملائکه، و همانندیِ انسان و جن و شیطان با ملائکه، در استفاده از اسماء و صفات الهی
ولایت تکوینی فرشتگان، موضوع دومین جلسه از سخنرانیهای آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که دربارۀ «ولایت تکوینی» برگزار شدهاند. ایشان میفرمایند هر رویداد عالم دنیا، معلول علتی در عالم ملکوت است؛ و خداوند به تناسب هر پدیده، از میان صفات خود، صفات خاصی را بروز میدهد. خداوند این امکان را به ملائکه داده است که با استفاده از اسماء و صفات الهی، تصرفاتی در عالم انجام دهند. آنچه به نظر میرسد نکتۀ اصلی این سخنرانی باشد، این است که قدرت تصرّف تکوینی، به فرشتگان اختصاص ندارد، و ارادۀ خداوند به این تعلق گرفته است که انسان (بهویژه انسان کامل) و جن و شیطان نیز بهقدر ظرفیت خود بتوانند از اسماء و صفات پروردگار استفاده کنند؛ اما این بهمعنای تفویض امورِ عالَم به آنان نیست؛ بلکه استاد آیتالله طهرانی تصریح میکنند که زمام تمام امور هستی فقط و فقط در دست پروردگار متعال، و منشأ همۀ قدرتها مشیّت و قدرت خداوند است.
مرتب سازی:
ولایت تکوینی ملائکه
5اما عقل به او میگوید: «تا فلان حد او را بزن و بیش از آن او را نزن! بر کتفِ او بزن و بر سرش نزن!» این تدابیری که انسان هنگام زدن اتخاذ میکند، بهخاطر استفاده از عقل است؛ همزمان با غریزۀ قهر و غضب، از عقل استفاده میکند و عقل میزان خشم را تعیین میکند. دربارۀ شهوت و جلب منافع در [مثلاً] تجارت نیز مسئله به همین ترتیب است؛ عقل در تمام این موارد دخالت میکند و از این ابزارها استفاده میکند، اما در هر مرحله بهحسبِ مقتضای آن؛ بهگونهای که از مقتضای آن مرحله افراط و تفریط نداشته باشد.
و اگر خداوند متعال انسان را بدون قوۀ عاقله رها کند، در اینصورت او میخواهد این غریزه را در همۀ امور [بهنحو افراط] اعمال کند؛ واضح و معلوم است که بعد از آن، چه اتفاقی خواهد افتاد!
همین مسئله در مورد سایر موجودات هم وجود دارد؛ حیوانات و درختان هم غرائز متعددی دارند که از هریک در موقعیت خاص خود، بهرهمند میشوند.
ظهور صفات پروردگار به تناسب نوع حقایق و پدیدهها
همین معیار و قانون عیناً در مورد خداوند متعال نیز وجود دارد. اگرچه خداوند متعال از شوائب ماده و عالم طبیعت، و از سنجش و تمثیل و مثال و شبیه منزه است و اگرچه از همۀ اینها مجرّد است، اما دارای اسماء و صفاتی است که هریک از این اسماء و صفات را در موقعیتی خاص و خلقتی خاص و واقعهای خاص به کار میبرَد. خداوند متعال دارای سه اسم [اصلی] است: اول حیات، دوم علم و سوم قدرت؛ به این معنا که خداوند متعال حیّ (زنده) و قادر (توانا) و عالِم (دانا) است.
این اسماء سهگانه در همۀ اشیاء وجود دارند؛ هر موجودی در عالَم دارای قدرت و حیات و علم است وگرنه بهطور کلی مضمحل میشود و از هم فرومیپاشد؛ خواه حیوان باشد یا انسان، از جمادات باشد یا مجردات.